زنگان سیمگه سی «تکه قیه» سی/ محمد رزاقی
دوز گونو(27/02/1389) سحر ساآت آلتی یوخودان دوردوم. داغا اویغون پالتارلاریمی گئییب. وولقان ین یولون گؤزله دیم. دئدیگیندن یاریم ساآت گئجیکمیشدی. قاپیدا بیر جیپ ساخلادی. مینیب یولا دوشدوک. وولقان قوناق لارینا حلیم آلماق ایچین گئجیکمیشدی. او دئدی: زنگانین حلیم لری گئرچکدن دادلی دیر. حلیم دئدیگینده قازاقیستاندا احمد یسوی نین کولیه(بارگاه) سینده اولان حلیم اوتاغی یادیما دوشدو. یعقوب دلی اؤمر اوغلو، تورکیستان یسوی نین شهری یسیه داییر کیتابیندا بئله آنلادیر:« دیگر بؤلو لردن بیری ده « حلیم خانا» آدلانان مطبخ حیصه سی دیر. حلیم، ات و بوغدادان پیشیریلن اؤزل بیر یئمک آدی دیر. بورادا حلیم یئمه گی پیشیریله رک دوز گونو و جومه گون لری زیارته گلن لره وئریلیرمیش.»ایکی ایل تبریزده یاشادیغیم سوره اوردا دا حلیم پیشیرمه گؤرمه ییب، بیریندن ده ائشیتمه میشدیم. بئینیمده زنگان و قازاقیستاندا پیشیریلن حلیم ین بیر بیریله ایلگی ده اولوب، اولمامازلیغی بیر سورغویا دؤنوشموش هله لیک چؤزولمز قالیبدیر.
سحر تئز یوخودان دوراندا سانکی اینسانا بیر اوستون گوج ال وئریر. یول بویو دانیشیق قونوموز زنگان ین آشیق لار بایرامی، تورکیه آشیق لار بایرامی ایدی. بو ایکی شؤلنی بیر بیریله توتوشدوروب، بو شؤلهنین گلیشمه سینه فیکیرلشدیک. یولدا رحمتلیک آشیق عربین اسلی ایله کرم دستانیدان ارزروم بؤلومونو دینله ییردیک.
چؤل لر اؤز یاشیل پالتارلارینی گئیمیشدیلر. هر گلن یولچویا گون آیدین دئییردیلر. ساآت 7.30 ایسماناق(ایسباناق) یول آیریمیندا میانادان گلن یولداش لاریمیزین یولونو گؤزله دیک. اونلاردا گلیب چاتدیلار. بیرلیکده یولا دوشوب. قاراآغاج کندینه گئتدیک. قاراآغاج کندینده یولداشیمیز ائیواز بایاتی دا گؤتوروب، تکه قیه سینه ساری یوللاندیق. گئچن ایل بیر گئجه یولداش لارلا بیرلیکده تکه یه قوناق اولموشدوق. آنجاق تکه نین زیروه سینه چیخمادان گئری دؤنموشدوک.
ایندی بو یول تکه یه چیخماغا گئدیردیک. تکه بولاغی نین یانینا دک دؤولت طرفیندن یول چکیلیب. بو یول بورانین دوغال گؤرونتوسونو بیر سوره ایچینده پوزا بیلر. تکه بولاغینین یانیندا بیر یونگول قلیان آلتی یئدیک. یئمک لرده آیری سئچگینلیک یوخ ایدی. کیم نه سئوسئیدی اوندان یئییردی. اودون چایینی ایچیب داغا ساری یوللاندیق. میانادان گلن داغچی لاریمیز اؤز اوشاق لاریلا گلمیشدیلر. بیریسی 15، اوبیری ایسه 13 یاشیندا بیر ایگیت.
وولقان اؤن سیرایا گئچیب، بیزده اونون آردیندان. هامیمیز ایلک یول اولارکن تکه یه چیخیردیق. گئت گئده داغا یاخینلاشیردیق. آشیق لارین اوخودوغو داغ لا ایلگیلی شئعرلر بئینیمده جانلانیردی. آشیق علسگر، صمد وورغون، جاوان حوسین، ... تورکون خالق ادبیاتیندا داغین اؤزل بیر یئری وار. بیزیم بایاتی لاردا داغ لا ایلگیلی چوخلو بایاتی گؤرمک اولار.
اؤرنک:
عزیزیم اویان داغ لار
آل قانا بویان داغلار
بو یان زولمت خانادیر
نئجه دیر اویان داغلار
داغ بیر بودونون(خالقین) اییلمز، یئنیلمز سیمگه سی دیر. تکه قیه سی داغچی لار اورتاسیندا زنگانین سیمگه لی داغلاریندان ساییلار. داغین اؤنونده سن باش ایمه لیسن ایسته مزجه سینه. اونون ووقارینا باییلیرسان. دیزلرین چؤکوب ...
وولقان لا میانادان گلن یولداش لاریمیز باجاریقلی داغچی اولدوقلارینا گؤره داغا چیخمادان قورخماییردیق. آدیم آدیم چیخدیق. آرادا قاراآغاجدان صمد آدلی بیر اوغلان دا بیزه قاتیلدی. یولدا ائیواز تره لری منه تانیتدیردی. بیر ایکی دنه دریب یول یولا یئدیم.
الی یالین داغا دیرماشیب اوجالارا سونولوردوق. تکه نین زیروه سینه چیخان ایلک کیشی صمد اولدو، سونرا ائیوازلا من. زیروه نین اوستونده ایکی داش قالاغی واریدی. اونلارین بیری ییخیلمیشدی. زیروه دن چئوره یه باخماق، اوزاق لار گؤز اؤنونده یاخین، یانلاریندا دایاندیغیمیز آغاج لار ایندی بیر اینجه چیزگی کیمی گؤرونوردو. بورادا محمد آکیف ار سویون شئعری دیلیمدن سوزدو: تورکوم من/ اوغوز نسلی منیم نسلی ووقوروم/ آلتای لارا باغلار منی، آلنیمدا کی نوروم ...
« ديلک داشي » ینی قالاغین اوستونه قویاندا دیلک لریمین بیری بو اولدو: دوغو تورکوستاندا موستاق آتا، قازاقیستاندا قازی قورت، آنا دولودا آغری لار، ساوالان ... داغ لارین زیروه سینه اولاشما. او بیرسی دیلک لریم ... .
وولقان گیلده دالدان گلیب زیروه یه چاتدیلار. بو منیم ایکینجی داغچی لیغیم ایدی. ایلک داغی آیاز، آراز لا بیرلیکده سونبوله داغینا گئتمیشدیک. زیروه ده ایچیب ایلندیک. گؤرونتولری چکیب، داغین آرخاسیندان انه رک، تکه دن آیریلیردیق. تکه یئنه ده ساواشی قازانان بیر باش بوغ کیمی یئرینده قالارغی ایدی. بیزده بو تورکویله:
بلکه بو یئرلره بیرده گلمه دیم
دومان سالامات قال، داغ سالامات قال
آرخامجا سو سپیر سانکی بولوت لار
نئیسان سالامات قال، یاغ سالامات قال
تکه نی گلن گؤروشه کیمی اؤزونه تاپشیردیق.
***
تانیتیما گرکلی اولان لار:
* قارا آغاج:
قارا آغاج کندی زنگان چایی بؤلومونده، زنگانین 35 کیلومترلیگینده، تبریز یولونون سول یانیندا یئرلشمیشدیر.
* تکه قیه سی:
زنگانین اوجا داغ لاریندان بیری دیر. بو داغین اوجالیغی 2920 متر اولاراق فنی بیر داغ ساییلیر.
* قلیان آلتی:
سحر یئمه گی تات دیلینده «صبحانه» دئمک دیر.
* آشیق عرب پرندلی(1388- 1338):
زنگانین اونلو آشیق لاریندان بیری ایدی. زنگان خالقی بو آشیغی « منصوریه» هاواسی ایله خاطیرلار.
* اسلی ایله کرم:
آشیق دستان لاریندان بیری دیر. سئوگی دستانلار بؤلومونده یئرله شیر. ایکی واریانتلی دیر. بیرینده کرم اؤلور. اوبیر سینده کرم دیری قالیر و اؤز سئوگیلیسینه چاتیر.
* محمد آکیف ار سوی ( 1873- 1936، ايستانبول ):
تورکیه نین اولوسال مارشی « ایستقلال مارشی» نی سؤیله ین شاعیر. ایستانبولدا دوغولوب، اوردادا آیریلیق دونیاسینا کؤچدو. «چاناق قالا دستانی»، «بولبول» اونون ان اؤنملی اثرلریندن دیر. یاشامی نین سون ایل لرینده قورآن ین ترجمه سی ایله اوغراشاراق گئچیرتدی.
* آشیق علسگر(1319- 1281 هجری قمری):
آزربایجانین اوستاد آشیق لاریندان. آغ کیلیسه کندینده دوغولموش.
* صمد وورغون(1906- 1956):
آزربایجان شاعیرلریندن. آزربایجان شئعرینین یارادانی: چوخ گئچمیشم بو داغلاردان ...
* جاوان حوسین(1295- 1365):
آزربایجانین آشیغی. اهرین اوتوکندینده دوغولوب. گنجه نین اسماعیل اوا کندینده دونیادان کؤچوب.
* بایاتی:
آشیق شئعرلرینین بیر قالبی دیر. دؤرت میصرادیر. هر میصر ه نین یئددی هیجاسی اولار.
فوتولار:قافلانتی سایتیندان
http://www.gaflanti.com/index.php?option=com_gallery&task=category&cid=7&Itemid=62
تورک دیلینده زنگین وارلی، عظمتلی، گئنیش، دولو و قیمتلی و . . . آنلامیندا گلیب.