متینلرآراسی ايليشگيلر

 (مناسبات بينامتني)

 کوبيلاي آکتولوم

 اويغونلاشديران : همت شهبازي

   روس فورمالیستلري، کلاسيک تنقيدده اولدوغو کيمي، تاريخي، توپلومسال، پسيخولوژي (روانشناسی) و باشقا یازیدان کنار عنصرلره سؤيکنه رک تک بير اؤزنه نی (فاعل، سوژئت) آچیقلاماغا اوغراشماییرلار. يازارين مقصدلريني، اوغراديغي ائتکی لنمه لري آراشديرما ساحه لريندن چيخاریرلار. صنعت اثريني يالنيز اؤز ايچريسينده دئييل، اثرلر آراسیندا قورولان باغلارا گؤره، باشقا اثرلرله ایلیشکی لندیریله رک دَیرلنديريلمه سيندن ياناديرلار. فورمالیست لرين ايشلري نين ايره لي مرحله لرينده منيمسه نن، متینلرآراسی نظریه نين تمل عنصرو اولان، "اثرلرين باشقا اثر/آرخا ایلیشکی لنديريله رک اله آلينماسي" دوشونجه سيني بوتون گؤروشچولر (نظریه چی لر، نظریه پرداز) پايلاشیر. باشقا سؤیلم لرله (گفتمان) ایلگی سیز سؤیلم اولماديغيني ايره لي سورَن "باختين"، هارداسا بوتون ايشلرينده متینلر آراسینداکي ايليشگيلري کونکرئتلشديرمه يه مشغول اولار. 

      سؤیله شیمچیلیک (مکالمه) آديني وئرديیي دوشونجه نی، متینلرآراسی آنلاييشي نين اورتايا چيخماسيندا تمل رول اوينايار. باختينين سؤیله شیمچیلیک دوشونجه سینی فرانسادا تانيدان کريستئوا، متینلرآراسی تعريفيني بؤيوک اؤلچوده اونون ايشلرينه باغلي قالاراق ائدیر. نئجه کي بير سؤیلم دانيشانلا دينله يه نين قارشيليقلي ائتکیلري نين سونوجودورسا، اؤنجه کي و چاغداش باشقا سؤزجوکلره گؤندريرسه، متینلر ده ائله بوتون باشقا متینلره گؤندرر، باشقا متینلرين ساحه سينده اشتیراک ائدرلر. نتيجه ده هر متن بير آلینتی لار (گؤتورمه لر) موزايکاسي (هندسی تصویرلر)، باشقا متینلرين بير چئوريلمه سيدير. کريستئوا و بارت-ين متن تعريفيندن چيخارديغيميز کيمي، اؤنجه کي يا دا چاغداش سؤیلم لر/ديللر، متنه آسانليقلا ايزله نيله بيلن بير سورَرليليک وارليغينا گؤره يا دا بير تقليد يولويلا دئييل، بير يئنيدن یایغین لیق يولويلا گيررلر. متینلر، داها اول يازيلميش متینلردن آلدیغی پارچالاری، یایغین بیر ایشله ییندن کئچيرر، بئله ليکله يئني بير متن چيخاريلار. بو دورومدا، متینلرآراسی تاماميله بير يازي ائتکیي حساب ائديلر. 

   متینلرآراسیني بير يازي ائتکیسی اولاراق گؤرن کريستئوانين (و بارت-ين) ترسينه، ريفاتئر اونو بير اوخوما ائتکیسي و متینلرآراسیني تاماميله بير آليملاما (دریافت) فئنومنولوژی (گؤرونگوبيليم) چرچيوه سينده آچیقلاییر. بو باخيمدان، کريستئوانين ائتديیي تعريف، اوخوجونون پايينا هئچ توخونمايان ريفاتئرین دوشونجه سییله قارشی قارشییا دورور. بير متنين او بيري متنلرله ایلیشکی لنديريله رک اوخونماسي لازيم اولدوغونو مدافعه ائدن و بللی بير اویغونلوغا جهد ائتمه سينه گيريشن ژئنني-نين (jennyn) آرديندان ژئنئت متینلرآراسیني آنا-متينسل ليک ايليشگيلريندن بيريسی اولاراق گؤروب، آنلاييشين ساحه سيني اولدوقجا محدودلاشديرار. 

    ريفاتئر-ين ترسينه، هر جورا یوزومسال گیریشیمی قیراغا وورور، کريستئوا و باختينين ياناشمالارينا بنزر بير توتوملا، يازي نين درينليينده کي بير متني اورتايا چيخاريب، آنا-متن ايله آلت-متن (گؤندرگه متن= متن ارسالی، متن فرعی) آراسینداکي ايليشگيلري، ايليشگيلرين طبيعتيني پراگماتيک بير دونياگؤروشويله چؤزور. استفاده ائتديکلري سؤز نه اولورسا اولسون، گؤروشچولرين، متینلرآراسی يازي نين قورولوشچو بير عنصرو اولدوغونو قبول ائتمه لرينه قارشي، تکليف ائتديکلري آراشدیرما اوصوللاري، یازدیقلاری آچیقلامالار آراسیندا اورتايا چيخان آيري-سئچکيليکلر سببييله آنلاييشين کامیل و قطعي بير تعريفيني ائتمک سون درجه چتیندیر. بیر متنين اؤنجه ي متینلردن آلدیغی پارچالاري يئني بير یایغین ایشله ییندن کئچيريب، اونلاري چئويره رک چيخاريلديغيني سؤيله ين کريستئوا، آنلاييشي ان گئنيش شکيلده، ژئنئت، داها دار بير چرچيوه ده تعريفلر. 

      کريستئوا و بارت متینلرآراسی نين ايزلري نين نامعلوم، چوخ واخت یازیلمازلیغینی، آسانليقلا چيخاريلمازلیغینی ايره لي سوررکن، ترسینه ريفاتئر، بو ايزلرين یازیلا بیلن، تانينا بيلن ايزلر اولدوغو، آنجاق قبول ائديله بيلمه لري اوچون اوخوجونون ياخشي بير ائکينسل تجروبه يه صاحیب اولماسي لازيم اولدوغو اوزرينده دايانار. کريستئوا، متینلرآراسیني بير يازي ائتکیسي، يعني يازي يولويلا چيخاريلان بير عنصر کيمي گؤرور، ريفاتئر ايسه متینلرآراسی نين تاماميله بير اوخوما ائتکی سينه باغلي اولدوغو دوشونجه سينده دير. آيريجا کيميلري متینلرآراسی نين، قايناق تنقيدي نين باشقا آدي، کيميلري ده بير مقايسه ائتمه لي يازين اولدوغونو سؤيله ير. بوتون بونلار بيزي، متینلرآراسی نين سینیرلارینی تام اولاراق جیزماسی نین، آنلاييشين کامیل بير ایفاده یازماسی نین هئچ ده آسان اولماديغي نتيجه سينه آپاریر. آنلاييش مؤضوعسوندا ان يئتيکين و گوج صاحیبي گؤروشچولرين یازدیغی آچیقلامالار آراسیندا مئيدانا چيخان فرق لر بونو گؤستریر. 

   

  متینلرآراسی ايليشگيلر-کوبيلاي آکتولوم : اؤته کی یایینلاری

 http://dusharge.blogfa.com/post-355.aspx