دالغا ایله فئمینیزم تاریخی/ کؤچورن: رامین جباری
آلیندی: کارا کیزیل نوتلار درگی سینین اییول-آوقوست-سئنتیابر ۲۰۰۶ ساییسی
آذربایجان تورکجهسینه کؤچورن: رامین جباری
Raminmuganli@yahoo.com
فئمینیزم، یعنی قادین و کیشی آراسیندا مطلق ائشیتلیگی (برابرلیگی) اؤنرن ایدئولوژی، تاریخسل اولاراق اوچ دالغا ایله آچیقلانار. بو اوچ دالغا، خرونولوژی(تاریخسل دوزوم) اولاراق گئرچکلشمیشدیر. آنجاق بو اوچ دالغا عینی زاماندا پراکتیک و ایدئولوژیک فرقلیلیکلر گؤسترر. اؤزللیکله ۲-جی و ۳-جو دالغا فئمینیستلر، ائیلملیلیکلری (ائیلم: داورانیش، عمل)، توپلوما موداخیلهلری و فیکیرسل فرقلیلیکلریله فئمینیست حرکت ایچینده فرقلنیرلر.
تورکییهده ۳-جو دالغا، کورد قادینلار تشکیلاتلانماسی ایله باشلادی و داوام ائتمکده. تورکییهده منفی بیر دورومدا اولان کورد خالقیندا قادین دورومو، ایلک کز صدام حسین-ه یؤنهلیک اینتیحار ائیلمی سیراسسیندا توتولان و اؤلدورولن لئیلا قاسیم ایله آنیلماغا باشلاندی.
بو یازیمیزدا، هم دونیا هم ده تورکییه باخیمیندان فئمینیست قازانیم، تجروبه و فیکیرلری آنلاتماغا چالیشاجاغیق. تاریخسل اولاراق ۱-جی دالغادان چوخ اؤنجه، ایلک فئمینیست اولاراق بیلینن Mary Wolstonecraft، ایلک دفعه ۱۸-جی یوزیللیکده قادین-کیشی ائشیتلیگی(برابرلیگی) اوزرینه یازماغا باشلادی. فرانسا اینقیلابیندان ائتکیلنن و ایلهام آلان Wolstonecraft، ۱۷۹۲-جی ایلده یازدیغی قادین حاقلاری ساوونجوسو( Vindication of the Rights of Women) ایله هم روسو’نون دوکترینینه قارشی تئزلر چیخاردی هم ده چوخ دئوریمچی طلبلره مالیک اولدو. کیتابدا یازار, قیزلارلا کیشیلرین برابر تحصیل آلما اولاناقلارینی (ایمکان) انگللهین فرانسیز دئوریمچیلری باشدا اولماق اوزره بوتون بورژوالارا قارشی یازمیشدی. اونا گؤره قادینلارین بزک ببکلیگینه و ائو ایشینه محکوم ائدیلمهسی، روسو’نون دئدیگی کیمی قادین دوغاسینین (طبیعتینین) گرهگی دئییلدی. Wolstonecraft-ین او ایللرده بحث ائتدیگی فیکیرلرین یئنیدن گوندمه گلمهسی، یاریم عصر سونرا گئرچکلشدی.
Wolstonecraft ایندیلیکده بوتون فئمینیستلرین منیمسهدیگی بو سؤزلری ده سؤیله دی: “آرتیق قادینلارین یاشام شکیللرینده بیر دئوریم(اینقیلاب) گئرچکلشدیرمهنین زامانی گلدی. قادینلارا ایتیردیکلری غورورلارینی یئنیدن وئرمک و اینسان سویونون بیر پارچاسی اولاراق دونیانین دهییشدیرمهسینه ایشتیراک ائتمهلرینی ساغلاماق اوچون چالیشماغی دورمادان داوام ائتدیرمهلییک. قادین و کیشی آراسیندا، جینسل ایستک دیشیندا هئچ بیر فرق قالمایانا قدر موباریزه!..” wolstonecraft، داها سونرا دا هم قادین حاقلاری، هم ده دیگر موخالیف حرکتلر ایچینده ایشتیراک ائتدی. بیر توخوما ایشچیسینین قیزی اولان Wolstonecraft، حقوق ساحهسینده ده ایشلر گؤردو. ۱۷۹۷-جی ایلده ائولیلیک دیشی اوشاغی Marry Shelly Wolstonecraft –ی دوغورارکن اؤلدو. Marry Shelly Wolstonecraft داها سونرا ایلک بیلیم کورگو(science fiction) رومان ساییلان “Frankestein”ی یازاجاقدی.
۱ -جی دالغا: مدنی قانون طلبلری و سیاسی حاقلار
۱ -جی دالغا فئمینیزم گئنل اولاراق ایکی طلب اوزرینده موباریزه ائتدی. قادینلار اوچون سس حاقی، ائییتیم(تحصیل) و مولکیت حاقی. قادینلار اوچون سس حاقی مسئلهسی ۱۹-جو یوزایللیگین سونو و ۲۰-جی یوزایللیگین باشلاریندا دونیانین چئشیتلی یئرلرینده دهییشیک بیچیمده وارلیغینی داوام ائتدیریردی. آوروپانین بیر سیرا یئرلرینده آزیجیق دا اولسا بیر مولک صاحبی اولانلار دیشیندا قادینلار اوچون سس حاقی یوخ ایدی. بعضی یئرلرده ائولی اولماق، بعضی یئرلرده هم ائولی هم ده ارین مولک صاحبی اولماسی، عیرق فرقلری، آریستوکراسی(آریستوکراسی: سویلولار، ائلیت طبقه) کیمی هیئرارشیلرله(هیئرارشی: سیسیله مراتیب) قادینلار سس وئره بیلیردی اما چوخونلوقلا(اکثریتله) قادینلارین سس حاقی یوخ ایدی. آمئریکادا ایسه، یالنیز قارا دریلیلرین و قادینلارین سس وئرمهسی قاداغان ایدی، آنجاق بو دوروم داها سونرا دهییشهرک قارا کیشیلره سس حاقی تانیندی. قادینلارین پارلامئنته گیرمه شانسی ایسه هاراداسا یوخ کیمی ایدی.
سس حاقی اوچون موباریزه آمئریکادا، قارا قادینلارین آغ قادینلارلا موباریزه ائتمهسی ایله باشلادی. ۱۹-جو یوزایللیگین سونو، ۲۰-جی یوزایللیگین باشلاریندا موباریزه ائدن قادینلار، اول یالنیز قارالار و قارالارین کؤلهلیک قارشیتی(علئیهداری) حرکتینه دستک وئرن قادینلاردان اولوشوردو. قارا قادینلار، کؤلهلیک قارشیتی حرکتده اونلارا دستک اولان آغ قادینلار ایله تانیشدیقدان سونرا عینی قدری پایلاشدیقلارینی آنلامیشدیلار. بو، ایکی عیرقدن اولان قادینلارین بیرلیکده موباریزه ائتمهیه باشلاماسینین ان اؤنملی ندنلریندن بیریدیر. باشقا طرفدن، قارا قادینلارین کؤلهلیک قارشیتی حرکت خادیملرینه ایلک دفعه سس حاقی اوچون موباریزه ائتمه فیکیریندن بحث ائتدیکلری زامان، قارا کیشیلر اونلارا اوز چئویردیلر. ذاتن سس حاقی قازانمیش قارا کیشیلر، کؤلهلیک قارشیتی موباریزهده یانلاریندا گؤرمهیی سئودیکلری اما اصل یئرلرینین ائولری اولدوغونو دوشوندوکلری قادینلارین اؤز حاقلاری اوچون موباریزه ائتمهسینین گرکتیگینه اینانمیردیلار. بئلهجه آمئریکادا قادین حاقلاری اوچون موباریزه ائدن قادینلار باغیمسیزلاشدی و هم قارا هم آغ قادینلارین دستهییله حرکت ائتدی. بو قادینلار هم مدنی هم سیاسی حاقلار اوچون، هم ده عیرقچیلییه قارشی بیر یئرده موباریزه ائدیردیلر.
فرانسادا قادین سس حاقی اوچون موباریزه ائدن قادینلارا “سوفراژئتلر” دئییلیردی. ذاتن ۱۹-جو یوزایللیک بویونجا “ائشیت(برابر) ایشه ائشیت اؤدهنیش”، ائولیلیک و عائیلهده ائشیت حاقلار، قادینلار اوچون ایش حیاتی، قادینلارین جمعیت گؤرهولرینده(وظیفهلرینده) چالیشا بیلمهسی کیمی حاقلار اوزریندن موباریزه ائدن قادینلار وار ایدی. ۱۸۸۱-جی ایلده قادین سوفراژئتلر قادین یوردداش (la Citoyenne) آدلی ژورنالی چیخارتدیلار. سوفراژئتلر بوتون فئمینیست حرکت ایچینده او دؤورده ان چوخ آلچالدیلان، ان چوخ تضییق گؤرن فراکسیون اولدو. قزئتلرده هر گون “نه قدر چیرکین” اولدوقلارینی گؤسترن کاریکاتورالار، هامیسینین اصلینده “سئویجی” (لئزبیان، قادین هوموسئکسواللیغی) اولدوغو ادعالاری، ائولرینه گیررکن و یا کوچهده داشلاناراق گئرچکلشن اؤرگوتلو(تشکیلاتلی) هوجوملار اوزوندن بو قادینلار ایشلرینی ایتیریب، عائیلهلری طرفیندن دیشلاندیلار. بیر کیشی اوچون یولداشینین سوفراژئت اولماسی هم بیر اوتانج قایناغی ایدی، هم ده بوشانما سببی اولاراق قبول ائدیله بیلیردی. حتی، اوشاقلارینی گؤرمه حاقلاری بئله چوخونلوقدا اللریندن آلینیردی. سوفراژئتلر کوچهده تک گزه بیلمزدی. آنجاق بوتون بو باسقیلار، سوفراژئتلری قورخدورماقدان چوخ گوجلندیردی و اونلاری داها چوخ بیر آرایا گتیردی. فرانساداکی دیگر فئمینیست حرکتلر ایسه قاضیلارین سس حاقی اولماسی حالیندا راهیبلر طرفیندن یؤنلندیریلهجکلرینه اینانیردیلار و ۱۹۰۴-جو ایله قدر سس حاقی موباریزهسینه اوزاق دایاندیلار. ۱۹۰۴-جو ایلده آبش و اینگیلتره اورتاق بیر اؤرگوتلنمه ایچینه گیردی: اولوسلارآراسی قادین سس حاقی بیرلیگی (The International Woman Suffrage Alliance - IAW). بو اؤرگوت هم قادینلارا سس حاقی وئریلمهسینه قارشی چیخان کومیتهلرله موباریزه ائدیر، هم ده میللیتچیلیگین یوکسلدیگی بیر دؤورده اینتئرناتیونالیست بیر سیاست ایزلییردی. بیرلیگین چئشیتلی باتی اؤلکهلرینده شؤعبهلری قورولدو. آنجاق بو یاسال(قانونی) بیر موباریزه ایدی. یئنه سس حاقی اوچون اینگیلترهده Emmeline Pankhurst و قیزلاری Christabel ایله Sylvia Pankhurst طرفیندن قورولان، قادینلارین توپلومسال و سیاسال بیرلیگی (Women’s Social and Political Union) داها چوخ رادیکال ائیلملیلیکلر گئرچکلشدیردی. بو بیرلیک شوشه قیرما، بومبا آتما، یانغین تؤرتمه، مجلیس ییغینجاقلارینی انگللمه، آجلیق آکسیاسی حتی اینتیهار کیمی سیاسال اصوللار ایستیفاده ائتمکده ایدی. Sylvia Pankhurst داها سونرا هم ایشچی صینیفی اوچون موباریزه ائتمیش، هم ده ۶۰-جی ایللرین ۲-جی دالغا فئمینیست تئوریلرینین یاسال حاقلارلا محدود قالماییب ائو ایشلرینین اورتاقلاشماسی، عائیلهنین سورغولانماسی و “اؤزل آلان(ساحه) پولیتیکدیر ” شوعارین هم ساوونما هم ده گئرچک حیاتا کئچیرمهده اؤنجوسو اولموشدور.
یئنه عینی دؤنم سس حاقی اوچون موباریزه ائدن قادینلار فاحیشهلیک اوچون بیر آرایا گلیب بو آلاندا دا موباریزه ائتدیلر. قادین شوراسینین ۱۹۱۳-جو ایلده کی کونقرئسینده اینگیلیس سوفراژئتی Millecet Garret Fawcett ، فاحیشهلیگی، “کیشیلرین پول منفعتی اوچون قادینلارین مجبوری کؤلهلیگی” اولاراق تعیین ائتدی. بیرینجی دونیا ساواشینین باشلاماسی ایله کیشیلرین سلاح آلتینا آلینماسی، قادینلارین ایسه سلاح فابریکلرینده ایشه باشلاماسی ایکی اؤنملی مسئلهنی گوندمه گتیردی: باریش و امکچی قادینلار. ایش یئرلرینده کؤرپهلر ائولری آچیلماغا باشلاندی اما بو یالنیز داها چوخ قادینین اؤدهنیشلی امهگینی قوللانماق اوچون ائدیلمیش بیر تنظیملهمه ایدی. قادین، تاریخده هر واخت اولدوغو کیمی اوجوز امک آنلامینی وئرمکده ایدی. فئمینیستلر، ۱۹۱۸-جی ایلده Versailles آندلاشماسی و میللتلر جمعیتینه “ائشیت ایشه ائشیت اؤدهنیش” یاساسینی قویدورماغی باجاردی. بیر طرفده ده قادینلار باریشی ساغلاماق اوچون اولوسلار آراسی بیر اؤرگوتون قوروماسینی طلب ائدیردیلر. قادینلار باریش اوچون اؤرگوتلندیلر، دؤیوشن اؤلکهلردهکی قادینلار باریش اوچون بیرلشدیلر و بیر-بیرلرینی باجی اولاراق گؤرمهیه باشلادیلار.
بوتون بو اولانلار ایشچی قادینلارین دوشونجه آلانیندا بیر آرایا گلمهلرینه سبب اولدو. سیلاح فابریکلرینده چالیشان قادینلارین تعطیللری سیخلاشدی. بو موباریزهلر سونوندا قادین ایشچیلرین اؤدهنیشلرینده آرتیم اولدو. آنجاق دؤیوش سونراسیندا عسگرلیکدن دؤنن کیشیلره ایش ایمکانی یاراتماق اوچون قادین ایشچیلرین ایشدن چیخاریلماغا باشلانماسی، بو ایشچیلرین چوخ آشاغی اؤدنیشلرله ایشه باشلاماسینا سبب اولدو. حالبوکی دؤیوش سیراسیندا قادین و کیشیلره وئریلن اؤدهنیش آراسینداکی فرقلر اؤنملی اؤلچوده آزالدیلمیشدی.
بیرینجی دونیا ساواشی سونا چاتدیغیندا آرالاریندا آبش، اینگیلتره، آلمانیا و روسیانین دا اولدوغو ۲۱ اؤلکهده قادینلارا سس حاقی شرطسیز وئریلمیشدی. تورکییه ده بیلیندیگی کیمی ۱۹۳۴-جو ایلده قادینلارا سس حاقی وئردی آنجاق، تورکییهده ۱-جی دالغا دئنئییملرینه(تجروبهلرینه) بیر آزدان یئر وئرجهییک. فرانساداکی فئمینیستلر ایسه، قیزلارین ائییتیمی، اؤدهنیش ائشیتلیگی و قادینلارین دؤولت مامورلوغونا گیرمهسی اوچون وئردیکلری موباریزهده بؤیوک ظفرلر الده ائتدیلر. یابانجی ایله ائولنن قادینلارین میللیتلرینی قورویا بیلمه یاساسی چیخاریلدی کی بو، دؤنمسل اولاراق بؤیوک بیر قازانیم ایدی. ائولیلیکده ائرککلره بؤیوک آیریجالیقلار(ایمتیاز) وئرن فرانسیز مدنی قانونا گؤره بو باشارییلا، ایلک کز فرانسیز قادینلار ارلرینین اونایی (تصدیقی)اولمادان کیملیک بلگهسی چیخارا بیلهجکدی. آنجاق سیاسال حاقلار باخیمیندان باشاریلی اولا بیلمهدیلر. ۱۹۳۶’دا Lêon Blum ، حؤکومئتینده دؤرت قادینا گؤرهو وئردی آما قادینلارین سس وئرمه حاقینی تانیمادی.
سووئتلئر بیرلیگی’نده ایسه، دوروم بامباشقا ایدی. باتیلی قادینلارین حاقلاری اوچون دیدیندیکلری بو دؤنمده، روس قادینلاری حاقلارینا قوووشاجاقلاری ۱۹۱۷ دئوریمی اوچون ائرککلرله یان-یانا موجادیله ائتمکده ایدیلر. گئرچکدن ده سووئتلر بیرلیگینده ۱۹۴۰’دان اؤنجه قادینلار بؤیوک قازانیملار الده ائتدیلر.
بولشئویک دئوریمی’نین ایلک سوسیال ایچریکلی(مضمونلو) قرارلاری، دوغومدان اؤنجه و سونرا ۱۶ هفته لیک ایذین و اوجرتسیز ساغلیک خیدمتی، مال وارلیغی یؤنتیمینده قادینلارا ائشیت حاقلار تانینماسی، مشروع و مشروع اولمایان جوجوقلار آراسینداکی فرقلرین قالدیریلماسی و بوشانمانین آسانلاشدیریلماسی اولدو. بولشئویک دئوریمیندن سونرا قادینلار بیاض اوردو’یا قارشی gerilla ساواشیندا ظابط و عسگر اولاراق یئر آلدیلار. کومونیست پارتی’ده Genotdel آدلی بیر قادین کومسومولو قورولدو. آیدینلار و کومونیست سیاسیلر ائو ایشی و اوشاق ائییتیمی کیمی ایشلر قادینلارین اوستونده قالدیغی سورهجه موطلق بیر ائشیتلیکدن بحث ائدیله بیلمهیهجهیینی دوشونوردولر. بو، سادهجه یاسال حاقلار دئییل، توپلومسال جینسییت رول و گؤرهولرینین ده ییخیلماسی یولوندا موجادیله ائدیلمهسینین یولونو آچدی. بؤیلهجه عائیله گؤرهولری ایجتیماعیلشدیریلدی و اورتاق ایشلر اوچون بؤلمهلر قورولدو.
آنجاق ایچ ساواشدان سونرا اؤنجهلیک، اورتکنلییه(محصولدارلیق) وئریلدی. اؤزللیکله آنالیق مسئلهسینده ساواشین ائتکیسی وار، نوفوس آزالدی و کؤرپه دوغورماق گرکلی اولدو. بو، قادینلارا وئریلمیش حاقلارین یاواش- یاواش گئری آلینماسینا ندن اولدو. فابریکالاردا کؤرپهلر ائوی و یووالار قاپاتیلدی. ۱۹۲۹-جو ایلده Genotdel اؤرگوتو داغیدیلدی. درحال آردیندان ۱۹۳۰-جو ایلده قبول ائدیلن عائیله یاساسی ایله گلهنکسل(سنتی) عائیله قورولوشو یئنیدن گتیریلمهیه باشلاندی. روسیا کورتاژ (abortion)حاقینی ایلک دفعه قبول ائدن اؤلکهلردن بیریدی و ۱۹۳۶-جی ایلده بو حاق گئری آلیندی. قادینلار چوخ سایدا اوشاق دوغماغا تشویق ائدیلدی و حتی ۱۰ و داها چوخ اوشاق دوغان قادینلارا آنالیق نیشانلاری وئریلدی. آنالیق اوجالدیلماغا و قادینین یئرینین ائو اولدوغونا یؤنهلیک تبلیغاتلار یوکسلدیلدی. یئنه ده سووئتلر بیرلیگینده قادینلارا ائییتیم، اؤدهنیشلی ایش و ایدمان کیمی ساحهلر باغلانیلمادی.
سووئتلر بیرلیگی اؤرنهیی بو باخیمدان تورکییهیه چوخ بنزر. عینیله سووئتلر بیرلیگینده اولدوغو کیمی، تورکییهده ده دئوریم سونراسی دؤنمده قادینلار کیشیلرین ائتدیگی هر ایشده ایشتیراک ائتمهیه تشویق ائدیلدی. ایلک قادین پیلوتون گؤرهوه(وظیفهیه) باشلاماسیندان، دوغویا گئدن قادین اؤیرتمنلره اؤیمهلر سؤیلهین رومانلارا، قادین ایدمانچیلارا وئریلن آیریجالیقلارا(ایمتیازلارا) قدر هر شئی، جومهوریتین ایلک ایللرینده قادینلارین اؤنملی قازانیملاری ایدی. آنجاق ایللر کئچدیکجه یئنه آنالیق یوکسلدیلدی و قادینلار ائولره یؤنلدیلدی. تک بیر فرقله، سووئتلر بیرلیگینده بو دوروم، دؤیوش سونراسیندا، احتیاجدان گئرچکلشمیشدی. تورکییهده ایسه عکسینه قادینلارین قازانیملاری دؤیوش سونراسیندا آرتدی، داها سونرا گئری آلیندی.
تورکییه و سووئتلر بیرلیگینین قادین موباریزهسی باخیمیندان بیر باشقا بنزرلیگی ده، حکومت طرفیندن بؤیوک بیر دوشمنلیکله قارشیلاشیلماسی اولدو. عینیله سووئتلر بیرلیگینین قادین حاقلاری اوغروندا چالیشانلارا باسقیسی و قادین حاقلارینی دئوریمله بیرلیکده گتیرمهسی کیمی، تورکییهده فئمینیست قادینلاری دیشلامیش، موباریزهسینه سوخمامیش، قادینلارین ایستهدیگی حاقلاری دئوریمله بیرلیکده وئرمیش، آنجاق ایللرله بیرلیکده گئرییه دؤنوش باشلامیش.
دئوریم دؤنملرینده قادینلارا “حاقینیزی آلا بیلمزسینیز، آنجاق بیز وئرهریک” دئین حکومتلرین باشیندا تورکییه گلیر. تورکییهده ۱-جی دالغا فئمینیستلر ایچینده ان اؤنده گلن آد Nəzihə Muhiddinدیر. Nəzihə Muhiddin، ۱۹-جو یوزایللیگین سونلاریندا دوغولموش، ایکی دفعه ائولنمهسینه باخمایاراق آتاسینین سوی آدینی قوروموش، سوسیولوژی، پسیکولوژی کیمی ساحهلرده ایشلر گؤرموش، صحنه اوچون اثرلر یازمیش بیر قادین دوشونر ایدی. آنجاق داها دا اؤنملیسی، قادینلار خالق فیرقهسینین قوروجولارینداندیر.
Nəzihə Muhiddin، جومهوریتین اعلانیندان اؤنجه، جومهوریتی قادین حاقلارینین آلینماسی اوچون چوخ اویغون بیر زمین اولاراق گؤرور. بو مقصدله قادینلار خالق فیرقهسینی قورور. پارتیا پروقرامیندا قادینلارین میللت وکیلی، حتی عسگر اولماسی طلبلری یئر آلیر. آنجاق بو طلبلر آشیری بولوندوغو اوچون، پارتی باغلانیلیر. درحال آردیندان طلبلر دارالدیلاراق، تورک قادینلار بیرلیگی قورولار. قادینلارین سئچمه و سئچیلمه حاقینین اولمادیغی ایلک سئچکیده درنک تپکی(رئاکسیا) اولاراق Nəzihə Muhiddinی آدای گؤسترر. جومهوریت قزئتی بو دورومو “حووانین قیزلاری، مجلیسه گیریب ایلین مانتو موداسینی دارتیشاجاق” دئیهرک لاغ ائدر. هوجوملار بونونلا دا بیتمز. Nəzihə Muhiddin دؤنمین مئدیاسینین هوجومونا دا معروض قالیر. بیر مدت سونرا سئچمه و سئچیلمه حاقی قادینلارا تانینیر آنجاق، سون درجه میلیتان(موباریز) بیر حیات یاشایان، یاخشی بیر ناطیق، دئوریمچی و رادیکال بیر قادین اولاراق خاطیرلانان Nəzihə Muhiddin، اول تورک قادینلار بیرلیگیندن داها سونرا دا سیاستدن، حکومت قرارییلا اوزاقلاشدیریلیر.
۲-جی دالغا: جینسللیک و دوغورقانلیغین بیر-بیریندن آیریشدیریلما (تحلیل) موباریزهسی
باتیدا گئرچکلشن گلیشمهلر، دوغوم کونترولونو گووهنلی(اعتبارلی) و آسانلاشدیران یؤنتملر(مئتود) گلیشدیرمهسینه سبب اولموشدو. بو دوروم، قادینلارین حامیلهلیک ریسکی اولمادان جینسللیک یاشایا بیلهجکلری آنلامینی وئریردی. دوغوم کونترولو اوچون، یاسال اولدوغو اؤلکهلرده کورتاژ، یاسال اولمایان اؤلکهلرده ایسه گیزلی گئرچکلشن، تهلوکهلی، سونسوزلوغا و حتی اؤلوملره سبب اولان اوشاق سالما یؤنتملری دیشیندا دا آلتئرناتیولر چیخاریلمیشدی. آنجاق بو اویقولاما و درمانلار باهالی ایدی. قادینلار، بو ایمکانلارین بوتون قادینلارین خیدمتینه تقدیم ائدیلمهسی و بیر چوخ اؤلکهده کئچرلی اولان باسقیچی یاسالارین اورتادان قالدیریلماسی اوچون موباریزه ائتمهیه باشلادیلار.
۲-جی دالغانین باشلاماسیندا و تئوریسینده چوخ اؤنملی بیر ائتکیسی اولان Simone de Beavoir ، ایکینجی جینس آدلی اوچ جیلدلیک کیتابیندا “قادینلارین قورتولوشو قارینلاریندان باشلایاجاق” دئیه یازمیشدی. کیتاب، ایللردیر سورن قادین موباریزهسینین ان اؤنملی اؤیهسینه(عنصور)، عائیله و توپلومسال جینسیته یؤنهلیکدی. Simone de Beavoir ، اؤزللیکله بیر تثبیتی ایله (بو تثبیت داها سونرا پوپولئر بیر شوعار اولاجاقدی) ۲-جی دالغا فئمینیستلرین هم ایدئولوژی هم پراکتیک اولاراق یوللارینی جیزدی. “قادین دوغولماز، قادین دوغولار”( “کادین دوغولماز، کادین دوغولور”) بو تثبیتین اؤزتی اولدو. ایکینجی جینسین اوچ جیلدی ده، دیشی جینس اولاراق دوغولموش بیر اینسانین، ایللر ایچینده نئجه اؤیردیلیب “قادین” اولدوغونا گؤره ایدی. بوتون کیتاب، جینسیت روللارینین دوغال(طبیعی) دئییل، اؤیردیلمیش اولدوغونو ثبوت ائدن بیلگی و تجروبهلر ائحتیوا ائدیردی. بو تئوری بیر آنلاییشین اورتایا چیخماسینا گتیریب چیخاردی. دوغال اولان و دوغوملا بیرلیکده تعیین اولونان جینسیت (s/e/x) و دوغولدوقدان سونرا عائیله و توپلومون ائتکیسیله شکیللنن توپلومسال جینسیت (G/e/n/der).
۲-جی دالغانین باشلاماسیندا و تئوریسینده چوخ اؤنملی بیر ائتکیسی اولان Simone de Beavoir ، ایکینجی جینس آدلی اوچ جیلدلیک کیتابیندا “قادینلارین قورتولوشو قارینلاریندان باشلایاجاق” دئیه یازمیشدی.
توپلومسال جینسیت آنلاییشی چوخ شئی ایفاده ائدیردی. اما تئوری ایرهلیلهدیکجه، توپلومسال جینسیتین اصلینده یالنیز سونوج(نتیجه) اولدوغو گؤرولدو. عائیله اوزرینده گئرچکلشن ائکونومی-پولیتیک سیستئم، پاتریارکا(کیشی و یا آتا مرکزلیلیک patriarchal:)، توپلومسال جینسیتی میدانا گتیریردی و اصلینده داها بؤیوک بیر سورون(پروبلئم) ایدی. عائیله ایچینده، آتا-ارکیللیک(آتا مرکزلی عائیله)ده دئییلن، آتانین ائو ایچینده خرجلنن بوتون امهیی راحاتجا منیمسمهسی، یعنی کؤلهلیک، بیر نؤوع ایستیثمار ایلیشکیسی(علاقهسی) دوغوروردو. بو امک، ایستر ائو ایشلرینین، ایسترسه آتایا عایید هر هانسی بیر مولک و یا ایشلتمهنین (تارلا، باققال وس.) هر هانسی بیر ایشین، قادین و اوشاقلار طرفیندن هئچ بیر اؤدهنیش طلب ائتمهدن ائدیلمهسی ایدی. عائیله ایشلتمهلرینده الده ائدیلن پارا و یا ائوده چالیشان قادینین اؤدهنیشینه آتانین ال قویماسی و بو امهیه یالنیز بوغاز توخلوغونا صاحب اولماسینین یاراتدیغی کؤلهلیک سیستئمی، فئمینیستلرین ان چوخ بیر چوخ ایچکیلی مکاندا اَیلنه بیلدیگینی دوشونسک، ۸۹ ایلینده ائدیلن بو کامپانیانین ائتکیلرینین نه قدر بؤیوک اولدوغونو آنلاریق. آیریجا کامپانیا گئنللیکله، بیر قادین نئجه گئیینسه و یا داورانسا داورانسین، جینسل موزاحیملیگین هئچ بیر عوذرو اولمایاجاغینی و تجاووزدن فرقی اولمادیغینی ایضاح ائدیردی. آنجاق کونکرئت هدف اولماماسی، کامپانیانین چوخ اوزون سورمهمهسینه ندن اولدو.
"عیففتلی قادین اولماق ایستهمیریک!" کامپانیاسی، ۹۰-جی ایلده باشلادی. بؤیوک اؤلچوده TCKین(Türk Ceza Kanunu) ۴۳۸-جی مادهسینه یؤنهلیک ایدی. بو ماددهیه گؤره، سئکس ایشچیسی قادینلار تجاووزه اوغرایینجا اوچده ایکی جزا ائندیریمی تطبیق اولونوردو. بونا سبب اولاراق، ذاتن "عیففتسیز" اولان قادینلارین تجاووزه لاییق اولدوغو و "عیففتلی" قادینلارا گؤره داها آز زیان آلدیغی قارشییا قویولوردو. فئمینیستلر، یالنیز سئکس ایشچیسی قادینلارا تجاووزون مشرولوغونو دئییل، قادینلارین عیففتلی-عیففتسیز آیریمینا دا اعتراض ائدیردیلر. داها سونرا دا چوخ ائشیدیلهجک اولان "بدنیمیز بیزیمدیر" شوعاری ایلک دفعه بو ایللرده قوللانیلماغا باشلاندی. کامپانیا، İHD(İnsan Hakkları Dərnəyi) و محکمهنین ده قاتیلماسیندان سونرا یاسانین قالدیریلماسی ایله سونا چاتدی.
همن آردیندان چوخ دارتیشمالی بوشانما کامپانیاسی باشلادی. بلی، فئمینیستلر پاتریارکال عائیله قورولوشونا اعتراض ائتمک اوچون، یعنی پولیتیک ندنلرله بوشاندیلار. بو کامپانیا هم قیسا سوردو، هم ده چوخ ائتکیلی اولا بیلمهدی اما هله تورکییهده یاشایان فئمینیستلر بو کامپانیا ایله خاطیرلانیر. حالبوکی بو کامپانیا هله ده دارتیشیلماقدا و سونا چاتمادان فئمینیست حرکت تورکییهده بؤیوک بیر سوسقونلاشماغا باشلادی. ۹۰-جی ایللرین اورتاسیندا، فئمینیستلر کوچهلردن چکیلدی.
۲-جی دالغا، پراکتیکده بیر دؤنم ایدی و بللی آنا باشلیقلار آلتیندا داوام ائتدیریلن کامپانیالار ایله سونا چاتدی. آنجاق تئوریک اولاراق، هله ده داوام ائتمکده. چونکی درحال آردیندان گلن ۳-جو دالغا ایله آراسیندا چوخ بؤیوک قاورامسال (conceptual) فرقلیلیکلر وار. بونا گؤره هم تورکییهده هم دونیادا بیر سیرا فئمینیستلر اؤزلرینی ایدئولوژی اولاراق ۲-جی دالغایا، بیر سیرالاری دا ۳-جو دالغایا داخیل حیس ائدیرلر. بونون یاش و نسیل فرقی ایله ده ایلیشکیسی اولماقلا بیرلیکده، تمل فرق کیملیک مسئلهسی و توپلومسال جینسیتین آلقیلانیشی (آلقیلانیش:درک).
۳-جو دالغا: قادین کیملیگی و باشقا مسئله لر…
۳-جو دالغا فئمینیزم دونیادا ۹۰-جی ایللرین ایلک یاریسی، تورکییهده دوقسانلارین سونونا یاخین باشلادی. آنجاق اؤنجه، بو نسیل قادینلارین دورومونو گؤرمهیه چالیشالیم.
۷۰-جی ایللر و سونراسیندا دوغولان قادینلار، فئمینیزمی دویموشدو و نه اولدوغویلا ایلیشکیلی سهو/دوغرو فیکیر صاحبی ایدی. بیر سیرا قادینلار فئمینیزمی تجاووزکار، سئویجی /فریژیت/ ائرکک دوشگونو/ کیشی دوشمنی قادینلارین پولیتیک آراجی اولاراق گؤروردو. بیر اؤنجه کی نسلین اوغروندا موباریزه ائتدیگی طلبلر قازانیلمیش و ائلده ائدیلمیشدی. فئمینیزم گوج ایتیرمیشدی، الده ائدیلن حاقلار وار ایدی و بونلار ایتیریلمیردی آنجاق موباریزه دورغون ایدی. پاتریارکا (آتا مرکزلیلیک) آراجلاری ایله بیر یاندان قوتسال عائیلهنین تبلیغاتینی ائدیر، بیر یاندان گنجلیک و گؤزللیگی اوجالدیردی. موخالیف پولیتیکالار ایسه کیملیک و فرقلیلیکلر کیمی قونولاردا دانیشماغا باشلامیشدیلار. اونا گؤره فئمینیزمه ایلگیلی بیر چوخ قادین کیملیکچی بیر فئمینیزمه یاخینلیق دویماغا باشلادیلار.
بورادا، ۲-جی دالغا فئمینیستلرله آیریملار باشلادی. ۲-جی دالغا فئمینیستلر، تک اورتاق نقطهسی قادین اولماق اولانلارین وئردیگی بیر موباریزه آرزولاییردیلار. یعنی عیرق، جینسل یؤنوم و یا ائکونومیک صینیف فرقلیکلری، موباریزهنین ایچینده یوخ ساییلیردی، چونکی بو فرقلیلیکلر قادینلارین عینی باسقینی گؤرمهسینه انگل دئییلدی. مثلن هر قادین تجاووزه اوغراما تهلوکهسی ایله قارشی قارشییا ایدی. ۲-جی دالغانین سؤیلهدیگی دیگر بیر شئی ده، توپلومسال جینسیت روللارینین بوتونو ایله ییخیلما گرکلیگی ایدی. بونا گؤره موباریزه “Feminen” (قادینلیق خاصیتینه عایید effeminate:) سؤیلملره بوتونلوکله باغلی ایدی، نه قادینلیقلا نه ده کیشیلیکله ایلگیلی دوروملارین اوجالدیلماسینی ایستییردی.
۳-جو دالغا ایسه، بوتونلوکله فرقلیلیکلرین دیله گتیریلمهسی ایله وار اولماق ایستییردی. مثلن، ائشجینسل(سئویجی، اؤز جینسینه ایلگی دویانlesbian:) قادینلارلا هئتئروسئکسوئل(قارشی جینسه ایلگی دویان hetero/s/e/x/ual: ) قادینلار، تامامیله باشقا ازمه/ازیلمه ایلیشکیلری یاشاییردی ۳-جو دالغا فئمینیستلره گؤره. اؤنجه بو فرقلیلیکلری گؤرمک و اورتاق نقطهلر اوزه ریندن سیاست یاپماق لازیم ایدی. بو کیملیکلر بیولوژیک سببلر ده، کاپیتالیست و یا پارتیارکال ایلیشکیلرله ده اولوشسا، بو کیملیگین قبولو لازیمدی. تام بو نقطهده، ۲-جی دالغانین توپلومسال جینسیت روللارینی ییخما طلبی ایله ضدیت یاراندی. قادین اولماق هم بیر جینسیت رولو، هم بیر کیملیکدیر. کیشی کیملیگی اریل( ائرکهیه عاییدMasculine: ) اقتدارا صاحب اولدوغو اوچون دوغال اولاراق ازهن اولوردو، آنجاق قادین کیملیگینین بئله بیر ازمه میسیونو یوخدور و بونا گؤره راحتلیقلا بونلاری یاشادا بیلیردی. ۳-جو دالغا فئمینیستلر اؤزلریندن اؤنجه گلن نسلی اونیوئرسالچی، فرقلیلیکلره قارشی دویارسیز( لاقئید)، اورتا صینیف و هئتئروسئکسیست(قارشی جینسله ایلگییه مئیلی اولان) اولماقلا گوناهلاندیریر. بو، بیر باخیمدان دوغرو اولا بیلر چونکی گئرچکدن ده ۲-جی دالغا فئمینیستلر طلبلرینی گوندمه گتیررکن مؤوجود اولان فرقلیلیکلری یوخ سایدی. بو ایستکلرین گوندمه گتیریلمهسی ۳-جو دالغانین باشلانغیجینا برابر گلیر. آنجاق باشقا بیر طرفدن ۲-جی دالغا، یالنیز حاق ائشیتلیگی ایله محدود قالمایان بیر ائشیتلیکچیلیک آنلاییشی ایله حرکت ائتدی و بونا چوخ دقت گؤستردی. اؤنجهدن گؤرمهدیگی قونولارا قارشی، ۳-جو دالغانین دا ائتکیسیله چوخ دویارلی(حسساس) اولدو. اصلینده تمل اولاراق، ۲-جی دالغا، موطلق ائشیتلیک ایستیرکن، ۳-جو دالغا، فرقلیلیکلرین دهیرلی اولدوغونو وورغولاییردی. بو دا، یئنی بیر دونیا قورولسا بئله، فرقلیلیکلرین محافظه ائدیلمهسی آنلامینی وئریردی. داها اؤنجه ده ایفاده ائتدیگیمیز کیمی، ۲-جی دالغا فئمینیستلر Wolstonecraft –ین بو سؤزلرینی شوعار حالینا گتیرمیشدی: “قادین و کیشی آراسیندا جینسل آرزولاما دیشیندا هئچ بیر فرق قالمایینجایا قدر موباریزه!..”
تورکییهده ۳-جو دالغا، کورد قادینلار تشکیلاتلانماسی ایله باشلادی و داوام ائتمکده. تورکییهده منفی بیر دورومدا اولان کورد خالقیندا قادین دورومو، ایلک کز صدام حسین-ه یؤنهلیک اینتیحار ائیلمی سیراسسیندا توتولان و اؤلدورولن لئیلا قاسیم ایله آنیلماغا باشلاندی. بو اولای(حادثه) و کورد قادینلارین اؤرگوتلنمه چالیشمالاری ایله ایلک کز، بو جوغرافیادا یاشایان کورد قادینلارین یاشادیقلاری گؤرونر اولدو. بیر یاندان کورد خالقینین یاشادیغی چتینلیکلر، بیر یاندان پاتریارکال عائیله قورولوشو، بو قادینلاری اؤنجه کورد حرکتینه یؤنلتدی. بیر چوخ کورد قادین پارتیزان اولاراق داغا چیخدی. بو هم عائیلهدن بیر قاچیش ایدی هم ده یاشانیلان چتینلیکلره قارشی موباریزه اوصولو ایدی. باشدا هم عائیلهلر قیزلارینین ائودن چیخماسینا تپکیلی (رئاکسیالی) ایدی هم ده کیشی پارتیزانلار قادینلارین کوبود اولدوغو اوزوندن یانلاریندا اولماسینی ایستمیردیلر. آنجاق بو دوروم زامانلا آشیلدی، حتی پارتیزانین ایچیندن بیر قروپ قادین پارتیایا ژینانا کوردیستانی (Kürdüstan Qadın partiyası-PJA) قورولدو. بو اؤرگوت هم میللی قورتولوش موباریزهسی هم ده قادین قورتولوش موباریزهسینی آماجلادیلار. اؤرگوت باشدا فئمینیزمه اوزاق دایانسا دا، ایرهلیلهین ایللرده قادین قورتولوش موباریزهسینه داها چوخ ائتکیلی اولماغا چالیشدی . یاسال آلاندا ایسه، کورد قادینلاری موباریزهیه داوام ائتدیلر. بو قادینلار فئمینیستلر ایله یاخین بیر علاقه ایچینده ایدی. «دجله قادین کولتور مرکزی»، باشدا یاشامدا اؤزگور قادین آدییلا چیخان اما باغلانیلینجا “اؤزگور قادینین سسی” آدییلا یایین حیاتینا داوام ائدن درگی، ان کونکرئت اؤرنکدیر.
داها سونرا روزا و ژوژین درگیلری، هم کورد قادینین سسینی دیله گتیریردی، هم ده فئمینیست بیر پئرسپئکتیوه صاحب ایدی. بو دوروم، ساتاشماق، تجاووز، en/se/st (یاخین اقربا ایله جینسل ایلیشکی) کیمی قونولاردا سؤز سؤیلمهلری و هم کورد قادینلارا، هم ده بوتون تورکییهلی قادینلارینا آچیق اولدوقلارینی سؤیلمهلری شکلینده گئرچکلشدی. تام بو نقطهده کورد حرکتیندن موستقیل اما باغینی قوپارمایان بیر موباریزه باشلامیش اولدو و هله ده سورمکده.
البته یالنیز کورد قادینلار، اؤز کیملیکلری اوزریندن پولیتیک یاپماغا باشلامادی. چئشیتلی ائشجینسل حاقلاری اؤرگوتلرینده موباریزه آپاران قادینلار، فئمینیست حرکتله ایلیشگییه کئچدی. اما بام-باشقا بیر طرفده، ایلک کز موسلمان قادینلار اؤز حاقلاری اوچون موباریزهیه باشلادی. بونا ایلک اؤرنک اونیوئرسیتئتلرده توربان (باش اؤرتوگو) قاداغانی ایله باشلایان اعتراضلار اولاراق گؤروله بیلر. آنجاق یالنیز بو دئییل. بو یالنیز ان بیلینن اؤرنکدیر. توربان قاداغانینا قارشی گئرچکلشدیریلن اعتراضلار فئمینیست قادینلارلا موسلمان قادینلارین ان اؤنملی و ان چوخ بیلینن ایلیشکی ساییلا بیلر. آنجاق او دؤنم موسلمان قادینلارا دستک وئرن فئمینیستلره، داها سونرالار قارشی طرفدن هئچ بیر دستک گلمهمیشدی. لاکین بعضی قادینلار، اؤزلرینه فئمینیست دئمهسهلر ده، فئمینیست قادینلارلا بیرگه اورتاق طلبلری اولدوقلاری اوچون موباریزه ائتدیلر. بونون ان اؤنملی استثناسی قؤنچه کوریش اولدو. قؤنچه کوریش، توربانلی بیر قادین ایدی، اؤزوندن “من ایمانلی فئمینیستم” دئیه دانیشیردی و بیر یاندان قادین حرکتی ایچینده، بیر یاندان موحافیظه کار چئورهده سؤز صاحیبی ایدی. آنجاق موحافیظه کار چئوره اونون هم موسلمان، هم فئمینیست اولوشونا خوش گؤروشله باخمیردی. قؤنچه کوریش، , İBDA-C (İslami Büyük Doğu Akıncılar Cephesi) طرفیندن قاچیریلدی و اؤلدورولدو. فئمینیست حرکت قؤنچه کوریشه صاحب چیخدی و اونو اؤلدورنلره اعتراض ائتدی.
ایدئولوژی فرقلیلیکلر گؤسترسه ده، فئمینیست قادینلار یاخین زاماندا بیرلیکده کامپانیالار گئرچکلشدیردیلر.
بونلاردان بیریسی حبسده ساتاشماق و تجاووزه قارشی اولدو. پولیتیک سببلر اوزوندن حبس ائدیلن قادینلارین دؤولت طرفیندن ساتاشماق و تجاووزه اوغراماسی گؤزه چارپدی. ایلک دفعه آسییه گؤزل’ین ادعاسی ایله باشلایان کامپانیا، داها سونرا دا بو کیمی ادعالار آچیلماسی ایله داوام ائتدی. فئمینیست قادینلار قونو ایله ایلگیلی اعتراض حرکتلری گئرچکلشدیردیلر و دؤولتین “ائرکک” بیر قوروم اولدوغو، پاتریارکانین داوامی و گوجلنمهسینی ساغلاماق اوچون هر زامان چالیشاجاغی سؤیلمی دیله گتیریلدی. بو ادعالار بو گونده سورمکدهدیر. ایکینجی کامپانیا، یعنی ائتیک جینایتلرینه قارشی یورودولن کامپانیا، توپلومدا داها گئنیش رئاکسیا اویاندیردی. بئله کی، کامپانیانین گوجلندیگی دؤنملرده، ائتیک جینایتلری سانکی یئنی گئرچکلشن اولایلارمیش کیمی آنلادیلیردی. اویسا (حالبوکی) بو گئرچک، یوز ایللردیر بو تورپاقلاردا یاشانیردی، آنجاق فئمینیست موباریزه گؤرونمهسینه گتیریب چیخارمیشدی. تجاووزه اوغرایان و حامیله قالان، اوشاغی دوغورماق اوچون ایستانبولا قاچان، آنجاق بورادا اوشاغینی دوغوردوقدان سونرا عائیلهسی طرفیندن تاپیلان، کوچهده یئدیگی ایلک گولـلهلرله اؤلمهین آنجاق ساخلانیلدیغی خستهخانادا هئچ بیر گوونلیک اؤنملی اولمادیغی اوچون یئنیدن تاپیلیب اؤلدورولن Güldünya Tören، کامپانیانین ان اؤنملی سیمووللاریندان بیری اولدو. Güldünya عائیلهسی طرفیندن قبول ائدیلمدیگی اوچون فئمینیستلر طرفیندن آلیندی و جنازهسینده ده یئنه فئمینیستلر وار ایدی. آنجاق حاکم Güldünya ’نین اوشاغینی عائیلهسینه تسلیم ائتدی.
کامپانیانین ایکی طلبی وار ایدی. بونلاردان بیری، یئنی TCK قانونو ایله ایلگیلی ایدی. اؤنجهلیکله، داها اؤنجه ناموس جینایتینه تطبیق اولونان یاسانین دهییشمهسی ایله ایلگیلی ایدی. ایکینجیسی ایسه، عائیلهسیندن قاچانلار اوچون سیغیناجاق وئریلمهسی طلبی ایدی.
سیغیناجاق وئریلمهسی طلبی، تورکییهده نه قدر گوندمه گتیریلسه آزدیر چونکی تورکییهده سیغیناجاق سایی او قدر یئترسیز کی، ائتکیلری چوخ آز ساییلیر. قالدی کی واراولان سیغیناجاقلار دا یئترینجه یاخشی دئییل، توتوم آزلیغی و قادینلارا ایش ایمکانی ساغلاما ایشلرینین اولماماسی اوزوندن قادینلار بیر مدت سونرا ائولرینه دؤنمک مجبوریتینده قالیرلار. بنؤوشهیی دام کیمی فئمینیستلرین امهیی ایله یارانان اؤزئرک(موستقیل) سیغیناجاقلار ایسه بو آندا باغلی ایدی آنجاق هله ده مصلحتلشمه خیدمتی وئریر. یاسانین دهییشمهسی ایله ایلگیلی قرار ایسه، بیر باشقا کامپانیا ایله ایلگیلی ایدی. یئنی TCK ایله، ۲۰۰۱-جی ایلدن سونرا ائدیلن ائولیلیکلرده، بوشانما سونراسیندا ائولیلیک سیراسیندا الده ائدیلن بوتون مال وارلیغی پایلاشیلیر. بو دا، قادینلار اوچون بؤیوک بیر اوستونلوک ساغلاییر. آنجاق، ۲۰۰۱-جی ایلدن اؤنجهکی ائولیلیکلر اوچون بو کئچرلی دئییل. هم ناموس جینایتینه جزا ائندیریمینین لغوی هم ده ۲۰۰۱-جی ایلدن قاباق گئرچکلشن ائولیلیکلرده ده مال پایلاشیمی ماددهسی اوچون ۲۰۰۴ نویابر آییندا فئمینیستلر مجلیسه بیر یوروش (March) گئرچکلشدیردیلر. اعتراضلارین سونوندا، ناموس جینایتی ایله ایلگیلی قازانیم گئرچکلشدی آنجاق مال پایلاشیمی یاساسی دهییشمهدی. بونون اوزرینه بوتون تورکییهده اؤزل ائییتیم آلمیش قادینلارین گئرچکلشدیردیگی سئمینارلارلا قادینلارین یئنی TCK دن یارارلانمالاری اوچون نه ائدهجکلری آنلادیلدی. هم تورکییهده هم دونیادا بو گون، ایستر فئمینیستلر قادین سورونونو(پروبلئمینی) کاپیتالیزم ایله ایلگیلی گؤرهرکن، ایسترسه فئمینیستلر، پولیتیک گؤروشلری نه اولورسا اولسون، بو ایکی دورومو بیر-بیریندن آییریر.
تورکییهده بو آندا اوچ میللی یایین (Amargi, Feminist Çərçeve və Pazarertesi Dərgisi)، بیر چوخ یئرلی یایین چیخیر. آمارگی، فئمینیست قادین چئورهسی کیمی اؤرگوتلنمهلر، بیر سیرا پارتیالارین قادین قوللاریندا چالیشان فئمینیست قادینلار و بیر چوخ باغیمسیز(موستقیل) قادین، موباریزهیه داوام ائدیر. آیریجا دونیانین هر یئرینده فئمینیست پولیتیک اورتیلمهیه (اورتمک: تولید ائتمک) داوام ائدیلیر.
Refrens Kitablar:
۱. İkinci cins/Simone de Beavoir
۲. Özgürlüyü axtararkən/Amargi
۳. Yerli Bir feminizm/Aynur İlyasoğlu, Necla Akgökçe
۴. Feminizm/ Andrée Michel
۵. Baş düşmən/Chiristine Delphy
۶. Cinsəl politika/Katte Millət
۷. Fahişəlik Dosyası/Katte Millət
۸. Evlilik məhkumları/Lee Comer
۹. Mən Bir feministim/Simone de Beavoir
۱۰. Cinsəlliyin dialektiyi/Shulamith Firestone
۱۱. Qadınsız inqilab/Yaprak Zihnioğlu
—
یاییملایان: آلما یولو
تورک دیلینده زنگین وارلی، عظمتلی، گئنیش، دولو و قیمتلی و . . . آنلامیندا گلیب.