Doc. Dr. Abdulvahap Kara Gecen sene Avrasya Yazarlar Birligi tarafindan Istanbul’daduzenlenen Turk Dunyasi Edebiyat Dergileri Kurultayi’nin ikincisi busene Ankara’da gerceklestirildi. Ikinci kurultayin birincisine goredaha genis capta ve somut sonuclari oldugu goruldu. Ilki sadeceAvrasya Yazarlar Birligi tarafindan duzenlenirken, ikincisinde GaziUniversitesi, TURKSOY, Turkiye Cumhuriyeti Kultur Bakanligi veTIKA’nin aktif destek vermesi takdirle karsilandi. Bunu da edebiyatdergilerinin bir araya gelmesinin, daha dogrusu edebiyatcalismalarinin ortaklasa yurutulmesinin bir ihtiyac oldugunun genisbir kesim tarafindan daha iyi anlasilmaya basladiginin birgostergesi olarak da degerlendirebiliriz. Bu calismalar ciddiyetlesurduruldugu muddetce, desteklerin de artarak devam edeceginisoyleyebiliriz. 

TURK DUNYASI II. EDEBIYAT DERGILERI KURULTAYI VE

 HIKAYE YARISMASI  Doc. Dr. Abdulvahap Kara Gecen sene Avrasya Yazarlar Birligi tarafindan Istanbul’daduzenlenen Turk Dunyasi Edebiyat Dergileri Kurultayi’nin ikincisi busene Ankara’da gerceklestirildi. Ikinci kurultayin birincisine goredaha genis capta ve somut sonuclari oldugu goruldu. Ilki sadeceAvrasya Yazarlar Birligi tarafindan duzenlenirken, ikincisinde GaziUniversitesi, TURKSOY, Turkiye Cumhuriyeti Kultur Bakanligi veTIKA’nin aktif destek vermesi takdirle karsilandi. Bunu da edebiyatdergilerinin bir araya gelmesinin, daha dogrusu edebiyatcalismalarinin ortaklasa yurutulmesinin bir ihtiyac oldugunun genisbir kesim tarafindan daha iyi anlasilmaya basladiginin birgostergesi olarak da degerlendirebiliriz. Bu calismalar ciddiyetlesurduruldugu muddetce, desteklerin de artarak devam edeceginisoyleyebiliriz. Bu kurultayda, gecen kurultayda alinan bir karar basariylauygulanarak Turk Dunyasi Kasgarli Mahmut Hikâye Odulleri sahiplerinibuldu. Gecen sene nasil Edebiyat Dergilerinin kurultayini duzenlemekbir ilk ise, bu sene de Turk ulkeleri capinda bir hikaye yarismasinigerceklestirmek de bir ilk olarak tarihe gecti.   20 Aralik 2008’de Gazi Universitesi Konser Salonunda yaptigi aciliskonusmasinda Avrasya Yazarlar Birligi Baskani Yakup DeliomerogluCin’deki Uygurlardan Balkanlara kadar cesitli Turk halklari arasindaKasgarli Mahmut Hikâye Yarismasi jurilerinin es zamanli olarakcalisarak dereceye giren hikayeleri tespit ettigini soyledi. TumTurk ulkelerinde yarismaya bin kadar hikaye katildi. Bunlardandereceye girenler sunlar oldu: Zakir Sadatli (Azerbaycan), Gulsire Gizzetullina (Baskurt), KemalBayatli (Irak), Berdi Salur (Iran Turkensahra), Omirjan Abdihalikuli(Kazakistan), Seyran Suleyman (Kirim), Elmira Ajkanovo(Kirgizistan), Nazar Esenkul (Ozbekistan), Asuman Guzelce (Turkiye)ve Ablekim Zordun (Uygur). Ulke birincilerine 500 Euro, ikinciye 300Euro, ucuncuye 200 Euro ve mansiyon 100 Euro odul verildi. Ayricatum yarismacilar arasinda yapilan degerlendirme sonucunda hepsininicinde birinci olan 6.000 Euro, ikinciye 4.000 Euro, ucuncuye 2.000Euro ve uc mansiyon 1.000’er Euro odul verilmesi kararlastirildi.   22 Aralik 2008 tarihinde aciklanan uluslar arasi dereceye girenlerolarak birinci Asuman Guzelce (Turkiye), ikinci Ablekim Zordun(Uygur), ucuncu Zakir Sadatli (Azerbaycan), mansiyonlar ElmiraAjikanova (Kirgizistan),  Kemal Beyatli (Irak), Seyran Suleyman(Kirim) odullerini Kultur Bakani Ertugrul Gunay’in da katildigitorende teslim aldilar.   Gercekten bu yarisma boyutlari ve muhtevasi acisindan Turk Dunyasiedebiyatlarinin ortak calismalari acisindan onemli bir tarihi adimoldu. Avrasya Yazarlar Birligi bu organizasyonu kisitli imkanlarinaragmen basariyla gerceklestirdi. Bunda elbette yarismaya adi verilenbuyuk Turk bilgini Kasgarli Mahmut’un ruhaniyetinin ve bu seneUNESCO tarafindan dunyada onun 1000. yili olarak kutlanmasinin rolubuyuktur. Kurultay calismalari sirasinda edebiyat dergilerininyoneticileri bu guzel organizasyonu her sene devam ettirilmesinikarara bagladilar. Avrasya Yazarlar Birligi Baskani Deliomeroglu kurultayinorganizasyonuna gecen sene oldugu gibi bu sene de TIKA’nin sponsorolarak onemli katki sagladigini, ayrica bu sene Gazi Universitesiile TURKSOY Baskani Dusen Kaseinov’un da destek verdiklerinisukranla ifade etti. TURKSOY Baskani Dusen Kaseinov acilis toreninde yaptigi konusmadaTurk Dunyasinda TURKSOY’un katilmadigi hicbir ortak etkinliginolmadigini soyledi. Ayrica bu etkinlige katilmaktan buyuk birmutluluk duydugunu da belirtti. Kazakistan eski Kultur BakanlarindanKaseinov Nobel odullu bir Turk yazarinin eserlerini nicin Kazakcadegil de, Rusca veya baska bir dildeki tercumelerinden okumakzorunda kalindigina dikkati cekti ve Turk Dunyasindaki onemli edebieserlerin kardes dillere cevrilmesinin gerekli oldugunu, bu husustaKardes Kalemler gibi dergilerin sayisinin cogalmasinin luzumunaisaret etti. TURKSOY’un baskanligina 2008 Mayis ayinin sonundasecilen Kazakistan eski Kultur Bakani Dusen Kaseinov’un tumkonusmasini Turkiye Turkcesinde yapmasi da buyuk takdir topladi. Torende Turk Dunyasinin cesitli ulkelerinden gelen edebiyattemsilcileri birer selamlama konusmasi yaptilar. Kazakistan’dayayinlanmakta olan Juldiz (Yildiz) dergisinin yayin yonetmeniUlukbek Esdevletov konusmasinda dunya kulturune Turk edebieserlerinin onemli katki yaptigini, bunlar arasinda Kazakedebiyatinin onemli isimleri Abay, Muhtar Avezov, SahkerimKudayberdioglu, Olcas Suleymanov, Magcan Cumabayev’in de bulundugunusoyledi. Onun belirttigi uzere, XX. yuzyilin basinda Anadolu’daKurtulus Savasi verilirken, Kazakistan’da Magcan “UzaktakiKardesime” isimli siiri ile bu mucadeleye manevi destek vermeyecalismisti. Bu o donemde bile Kazak kardeslerinin Anadolu Turkluguneolan sevgisini gosterir. Sovyetler Birligi dagildiktan sonra Turkulkelerinin birbirleriyle yakinlasip kaynasma imkani dogdu. BirKazak atasozu “Dort kisi birlik olursa, tepedeki gelir. Alti kisikavgali olursa, agizdaki gider.” Esdevletov biz birlik olursak bircok seyi cozebiliriz seklinde konustu. Horasan TurKasgarli Mahmutenlerinin Varlik Dergisi adina toplantiyakatilan Ogulmaya Samizade “Mahmut Kasgarli yarismasi Turk DunyasiEdebiyatini bir araya getirdi. Bu, Mahmut Kasgarli’nin bin yil sonraortaya cikan kudretidir.” dedi. Kirgizistan’dan toplantiya katilan Omar Sultanov “1993 yilindaTurgut Ozal Kirgizistan’a geldiginde XXI. Yuzyil Turk asri olacaktirdemisti. O zaman bu sozun ne anlama geldigini tam anlayamamistim.Cengiz Aytmatov vefat ettikten sonra Turkiye’nin Elazig, Istanbul vediger sehirlerinde anma toplantilari duzenlendigini duyunca Ozal’insozlerinin ne manaya geldigini anlamaya basladim.” diyerek TurkDunyasindaki kulturel birligin hayal olmadigini dile getirdi. Cuvasistan’dan toplantiya katilan Ilya Ivanov, Turk Dunyasinin enuzak diyarlarindan birinden selam getirdigini soyledi. Bir cok Turkulkelerinde oldugu gibi Cuvaslarda milli edebiyat ve milli kimlikproblemlerinin yasandigini belirterek, Cuvaslarin kendi kimliklerinikorumak ve gelistirmek icin kardes Turk halklarinin destegine muhtacoldugunu ifade etti. Kardes Kalemler dergisi adina konusan Imdat Avsar fikirde ve istebirligi saglamak icin once dilde birligi saglamanin gerekli oldugunuvurguladi. Bunu en iyi anlayanin da Kasgarli Mahmut oldugunubelirtti. Acilis toplantisinin sonunda Turkiye’deki dil ve edebiyatarastirmalarinin yildiz ismi Prof. Dr. Ahmet BicanErcilasun “Kasgarli Mahmut ve Divanu Lugatit Turk” konulu acilisikonferansi verdi. “Kasgarli Mahmut meshur eserini yazdigi XI. yuzyilTurk asri idi. 1000 yil gectikten sonra XXI yuzyil da Turk asrioluyor.” dedi. Ercilasun Kasgarli Mahmut’un Turkluguyle ovunen bir sahsiyetolduguna dikkati cekerek sunlari soyledi: “Turk adini bize Tanrivermistir. Baska ismini Tanri’nin verdigi ikinci bir millet varmidir? Kasgarli Mahmut eserinde bir kudsi hadistenbahsederek “Tanri: benim bir ordum vardir ki, onlara Turk adiniverdim ve onlari Dogu’ya yerlestirdim. Bir millete kizarsam onlaribu ordumla cezalandiririm, demistir. Ikinci bir hadiste Peygamberimiz “Turk dilini ogreniniz. Cunkuonlarin hakimiyeti uzun surelidir.” demistir. Kasgarli Mahmut ulusalar arasi alanda milletinin dilini baskalarinaogreten ilk kisidir. Bugun dunyada boyle kurumlarin oldugunu herkesbilir. Mesela Almanlarin Goethe, Fransizlarin Berlitz, bizim TOMERkurumlarimiz dil ogretir. Ancak bunlarin ilk baslaticisi KasgarliMahmut olmustur. Simdi Kultur Bakanligi’ndan Divanu Lugatit Turk’un tipki basimicikti. Onlari satin aliniz ve cocuklariniza armagan ediniz. BunlarTurklerin buyuk ve temel eserleridir. Evlenen cocuklara, onlarincocuklarina armagan edeceginiz, kutuphanenizin en guzel yerindeduracak abide eserlerdir. Bu tipki basimi hemen almazsaniz tukenir,bir daha bulamazsiniz. Bu arada Divanu Lugatit Turk’i yok olmaktankurtaran Ali Emiri Efendi’nin adini, onu bastirip yayinlayanlarKilisli Rifat Efendi, Talat Pasa, Ziya Gokalp gibi isimleri deanmadan gecersek vefasizlik olur.” Ogleden sonra Gazi Universitesi’nin Golbasindaki Sosyal Tesislerindeiki gun surecek oturumlara gecildi. Tesislerde sadece konusmacilarinkatildigi, sakin ve samimi ortamda gecen oturumlarda Turk Dunyasindaedebiyat alaninda ortaklasa nelerin yapilabilecegi ve Turkulkelerinin basin yayin tarihleri konusunda fikir alisverisiyapildi. Yaklasik 30 kadar katilimci vardi. Bunlarin bazilari BakuAzerbaycan dergisinden  Intiqam Qasimzade, Baku Ulduz dergisindenElcin Huseyinbeyli, Almati Culdiz dergisinden Ulukbek Esdevlet,Almati Edebiyat Aydini dergisinden Talaptan Ahmetjan, Biskek KirgizAdabiyati dergisinden Omor Sultanov, Kirim Yildiz dergisindenLeniyara Selimova, Ufa Ag Idil dergisinden Gulnaz Kutuyeva, KerkukKardaslik dergisinden Mehmet Omer Kazanci, Kardes Kalemlerdergisinden Imdat Avsar, Yuzaki dergisinden Mehmet Ali Esmeli veIsik dergisinden Semsettin Kuzeci idi. Ayrica bir dergi yoneticiolmamakla birlikte Kasgarli Mahmut Hikaye Yarismasinda dereceyegirenler ile edebiyat ile yakindan alakali olanlar da vardi. BunlarBaku’den Zakir Aslanov ve Bakseyis Askarov, Almati’dan OmirjanAbdihalik Biskek’ten Elmira Acikanova, Kirim’dan Seyran Suleyman,Cubuksari’dan Ilya Ivanov,  Iran’dan Afieh Eslami Gomeshtapeh veOgulmaya Samizade idi.   Tum bu isimler arasinda edebiyatla dogrudan alakasi olmayip katilantek ayricilikli kisi galiba bendim. Bu katilimi hak etmek icindogrusu elimden geleni yaptim. Kazak katilimcilarin konusmalariniTurkiye Turkcesine aktarmaya calistim. Ayrica bir tarihci olarak buyazimla da bu tarihi kurultayin tarihini bu satirlarla yazmaya vetum edebiyat severlere duyurmaya calisiyorum. Baskalarini bilmiyorumama kendim boyle saf edebiyat konusulan toplantilardan buyuk bir hazaliyorum. Tum stres ve yorgunluklarim geciyor. Kendimi baska birdunyada hissediyorum. Bu sebeple edebiyat alanindan olmadigimizhalde bizi toplantiya davet etme lutfunda bulunan organizatorleresukranlarimi arz etmek isterim.   Oturumlardan birinde soz sirasi gelen Kardes Kalemler dergisindenImdat Avsar Turkiye’de ve Turk Dunyasinda cok sayida edebiyatdergilerinin yayinlandigini ifade ederek Kardes Kalemler dergisininBalkanlardan Orta Asya’ya Turkce konusan halklarin ortak edebiplatformu olmaya aday oldugunu soyledi. Ayrica “Kasgarli MahmutHikaye Yarismasi ile ilk defa Turk Dunyasinda edebiyatinda alanindabir birliktelik meydana geldi. Bu yarisma ile Turk Dunyasinda birheyecan dogdu. Bu boyle Kasgarli Mahmut adinda her sene devamettirilmelidir.” dedi. Kirgizistan’dan Omar Sultanov “Sovyet doneminde Moskova’dayayinlanan Novi Mir dergisinde ilk defa Cengiz Aytmatov’un Cemileisimli romani yayinlandi. Bu romanin basarisindan sonra diger Turkyazarlarina da yol acilmisti. Kardes Kalemler dergisi de buna benzeryol izlemelidir. Turk Dunyasindaki onemli edebi eserler, oyku, siirvs. burada yayinlanmalidir. Daha yakinlarda Moskova’dakiLiteraturnaya Gazeta yeni yetismekte olan Kirgiz yazarlarini tanitanbir yazi icin siparis verdiler. Bunun gibi Kardes Kalemler dergiside Turk ulkelerindeki edebiyat akimlari, onemli eserler ve yazarlaritanitan yazilar icin alti ay, uc ay once siparis vererekyazdirmalidir. Mesela simdi Kazak yazarlar arasinda hangi edebiakimlarin revacta oldugunu tanitan bir yazi yer alsa, o zaman KardesKalemler dergisi aranan bir dergi haline gelir. Ancak bu yazilarkuvvetli kalemlere yazdirilmalidir.” seklinde konustu.   Cuvasistan’dan Ilya Ivanov Cuvaslarin proto Ogurlardan geldiginedikkat cekti. Cuvaslarin nufusunun kendi ulkelerinde gittikceazaldigini soyledi. “Ekonomik problemlerden dolayi Cuvaslar baskaulkelere gitmek zorunda kaliyorlar. Bes asirdir Rusya’ninyonetiminde yasayan Cuvaslar XIX. yuzyilda yazili edebiyata sahipolmuslardir. XVIII. yuzyila ait cok az sayida misyonerlerin Cuvascametinleri mevcuttur. Gun gectikce Cuvas milli edebiyatinin onemiazalmaktadir. Su anda Tuvandil isimli edebiyat dergisi tek olarakyayin hayatini surdurmeye calismaktadir. Bunun sebeplerinden biriCuvas yazarlarinin kardes edebiyatlar ve yazarlar konusundabilgilerinin az olmasinda yatmaktadir. Cuvasistan’in TURKSOY uyesiolmamasi da bir dezavantajdir. Rus dilinde yayin yapan edebiyatdergisi cogunlukla Rus ve diger Bati yazarlarinin eserlerinintercumelerini yayinlamaktadir. Ayrica Cuvas yazarlar arasinda birbirlik olmayisi da onemli bir faktordur. Gunumuzde Cuvasistan’da ucayri yazarlar birligi faaliyet gostermektedir. Bu sene onemli birfaaliyet gerceklestirilip Kemal Capraz anildi. Boylece ilk defaCuvasistan’da Turkiye’den bir sahsiyeti anma toplantisi yapildi.Orada Abdulhak Hamit’in Makber siirini okundu.” dedi.   Kazakistan Culdiz dergisi yayin yonetmeni Ulukbek Esdevletdergilerinin 86 yildir yayin hayatini surdurdugunu soyleyereksunlari dile getirdi: “Sovyet doneminde Muhtar Avezov gibiklasiklerin eserlerinin basildigi derginin tiraji 200 bine kadarcikti. O zamanlar tekti. Simdi Calin, Tumar, Tan Solpani ve AltinTamir gibi birkac edebi dergi yayinlanmaktadir. Ayrica her eyaletinkendisine ait yerel edebiyat dergileri de mevcuttur. Ceviri eserlerehasredilmis edebiyat dergileri de bulunmaktadir. Bunlarda dunyaedebiyatinin ornekleri Cince, Rusca ve diger Bati dillerindencevrilerek yayinlanmaktadir. Bundan baska yakinlarda AvrasyaEdebiyati dergisini Kazakca, Rusca ve Ingilizce olmak uzere uc dildeyayinlama karari alindi. Culdiz dergisi olarak Kardes Kalemlerdergisi ile isbirligine haziriz. Elbette tum yazilari degil ama baziyazilari Kazakcaya cevirerek yayinlayabiliriz. Son sayimiz olanAralik sayisinda Nihal Atsiz’in Bozkurtlarin Olumu isimli eseriniKazakca yayinladik.”   Gazi Universitesi Golbasi Tesislerinde dort oturumda tumtemsilcilerin konusmalarini tamamladiktan sonra hazirlanan II. TurkDunyasi Edebiyat Dergileri Kurultayi sonuc bildirgesinde su kararalindi: 1. Turk Dunyasi Edebiyat Dergileri Kongresi Daimi Konseyi esbaskanliklarina  Kirgizistan’dan “Kirgizistan Edebiyati” GazetesiGenel yayin Yonetmeni ve Kirgizistan Yazarlar Birligi Genel BaskaniOmar Sultanov ile Irak’tan  “Kardaslik” Dergisinin Genel YayinYonetmeni Mehmet Omer Kazanci’nin secilmelerine,  Genel SekreterligeAzerbaycan’dan Ulduz Dergisi Yayin Yonetmeni Elcin Huseyinbeyliuyeliklere ise Kazakistan’dan “Juldiz” Dergisi Genel Yayin YonetmeniUlukbek Esdevlet, Kirim’dan “Yildiz” Dergisi Genel Yayin YonetmeniLeniyara Selim, Baskurtistan’dan “Ag Idil” Dergisinin Genel YayinYonetmeni  Gulnaz Kutueva’nin secilmeleri; 2. Birinci Kongrede karari alinan a) Kardes Kalemler Dergisinin Turk Dunyasinin ortak edebiyat dergisiilan edilmesi, bu dergi icin Kongreye uye dergilerin yazigondermeleri, bu yazilarin gonderen derginin logosu ile KardesKalemlerde yer almasi uygulamasini basariyla yapildigi, b)Kongre uyesi dergilerin kendi aralarinda dergi mubadelesiyaptiklari, c) Kasgarli Mahmut Adina 2008 yilinda uluslararasi hikâyeyarismasinin basari ile duzenlendigi, d) Dergiler arasinda yazi degisimlerinin yapildigi memnuniyetletespit edilmistir. 3. Kongre, gecen yil karari alinan internet portaliningelistirilerek kurulmasina, Kardes Kalemler’de kongre uyesidergilerin e-posta adresleri yayinlanmasi; 4. Ortaklasa “Turk Dunyasi Edebiyat Yilliginin” hazirlanmasina,edebiyatin gelisimi icin karsilikli yardimlasma ve dayanismaningelistirilmesi; 5. Hikâye yarismasinin devam ettirilmesi; 6. Ucuncu Turk Dunyasi Edebiyat Dergileri Kongresinin tarih ve yersecimine Avrasya Yazarlar Birligi’nin yetkilendirilmesi; Boylece Ankara’da II. Turk Dunyasi Edebiyat Dergileri Kurultayibasariyla sonuclandirildi. Avrasya Yazarlar Birligi’nin kisa zamandaonemli calismalara imza attigini soyleyebiliriz. Gercekten de ustuste iki yil Turk Dunyasi edebiyat dergileri yoneticilerini biraraya getirmek ve ilk defa Turk Dunyasinda bir hikaye yarismasiduzenlemek basit gorunmekle birlikte dev faaliyetlerdir. Bu sebeplebunlarin duzenlenmesinde emegi gecenlere tesekkur ediyor,edebiyattaki ortak calismalarin artarak devam etmesini temenniediyoruz