ایدئولوژی و فلسفه نین فرقی نه دیر؟ /گونتای گنجالپ
ایدئولوژی و فلسفه نین فرقی نه دیر؟
ندنسه بو "ایدئولوژی" سؤزو اسکی سووئت مکانیندا دوشونجه نین هر ساحه سینه موداخیله ائتمیشدیر؟ اصلینده ایسه ایدئولوژینین دوشونجه ایله درین باغلاری یوخدور. ندن؟ "ایدئولوژی" پسیکولوژی تجروبه لر ییغینیدیر و اینسانی دوشونمکدن داها چوخ دوشونمه مه یه، اؤرنه یین پولیتیک ائیله ملره (فعالییتلره) سؤوق ائدر. سؤزون ترکیبینده "ایده" سؤزو کئچسه ده "ایدئولوژی" ایدئآلدان محروم اولان تجروبی داورانیشلار باغلامیندا شکیللنمیشدیر. ایلک دفعه 18- جی عصرده Destut De Tracy طرفیندن تلفظ ائدیلن "ایدئولوژی "صیرف ماتئریالیست بیر یؤنتم اولاراق اورتایا چیخمیشدیر، چونکو فلسفی آنلامدا مئتافیزیکدن محروم اولموشدور. "ایدئولوژی"نین قوووتلی اولوشونون سببی موطلق رئاللیغا دایانماسیدیر. ایدئولوژینین دایاندیغی بو رئاللیق تخریب ائدیجی ده اولا بیلر، بو اؤنملی دئییل، اؤنملی اولان فعالیتلرین سوردورولمه سیدیر. هئچ بیر ایدئولوژی بیر وارائتمه، وارولوشچو ادعادا اولمامیشدیر. بیلگی سوسیولوژیسینده "میتولوژی، ایدئولوژی، اوتوپییا" اوچ آچار قاورام اولاراق بیلینیر. آنجاق یئنه ده مودئرن سوسیولوژیده، اؤزللیکله سووئت دؤنه می سونراسیندا "ایدئولوژی" تئرمینی دوشونجه دن دیشلانماغا باشلامیشدیر. ایدئولوژی، درینلیگی اولمایان آکتیویته پروقرامی شکلینده آنلاشیلمیشدیر. اؤرنه یین کیچیک-بؤیوک تئرور تشکیلاتلاری نین ایدئولوژیلری واردیر. آنجاق بیر فیکیر آدامی ایدئولوق دئییلدیر. ندن؟ چونکو فیکیر آدامی اینسانلاری پولیتیک و یا دینسَل ساحه ده آکتیویته یه دعوت ائتمز، فیکیر آدامی و یا فیلوسوف، اینسانلاری دوشونمه یه دعوت ائدر، اورتاق دوشونمه یه. یالنیز ایره لی یه دوغرو دئوینمه مک، درینلییه دوغرو دا ائنه رک ایره لیله ییش.
بو قونو ایله باغلی فیکیرلریمی یئکونلاشدیرمام لازیم. مارکس "من مارکسیست دئییلم" سؤیله سه ده مارکسیست جریانلار اورتایا چیخدی. اورتایا چیخان بو جریانلارین هر بیری نین بیر ایدئولوژی باخیشلاری وار ایدی، توپلوما، اقتصادیاتا، تاریخه. لئنینیست باخیش بیر ایدئولوژی باخیشدیر، بیر فلسفی باخیش دئییلدیر. ندن؟ چونکو بو باخیشلاردا دوشونجه درینلیگی اولمامیشدیر. حتتا جیددی بیر دوشونجه آدامی بو حرکتلره هئچ قاتیلمامیشدیر. سارتر، راسسئل کیمی متفکرلر ایلک اؤنجه گنجلیکلرینده سئمپاتی گؤستریب سونرا شیددتله قارشی چیخمیشدیلار. حتتا بئرناد شاو دا سئمپاتی دویموش و داها سونرا بئله دئمیشدی: "بیر گنج آدام ائششکلیک ائدیب 25 یاشینا قدر کومونیست اولا بیلر. آنجاق 40 یاشینا قدر کومونیست اولماق ائششک اوغلو ائششک اولماقدیر." ایدئولوژیلر و ایدئولوقلار بوتونلشدیریجی داورانیشلاردا بولونمازلار، بوتونلشدیریجی باخیش آچیسی اورتایا قویمازلار، قویا بیلمزلر. آنجاق فلسفه ایدئولوژینین آیریمجیلیق و بؤلوجولوک توتومونا قارشی بوتونلشدیریجیلیک ایچینده اولور. اؤرنه یین راسسئل و سارتر ایدئولوق اولمامیشلار، اونلار فیلوسوف اولموشلار. ایدئولوژیلرین دونیاسی چوخ داردیر و یالنیز تاریخ و توپلوم پلانینی احتیوا ائدر، اونو دا بوتونلشدیریجی شکیلده دئییلدیر. دینلر و ایدئولوژیلر آراسیندا بنزرلیک وار. ندیر بو بنزرلیک؟ بوتون دینلر اؤزلرینی حاقلی و دیگرلرینی باطیل حساب ائدرلر. ایدئولوژیلر ده بو شکیلده داورانمیشلار. کومونیزم بیر ایدئولوژی اولاراق چوخ سرت داورانمیش و اؤرنه یین پرولئتار دیکتاتورلوغونو اؤنرمیش و اویقولامیش، فلاکت تؤرتمیشدیر. ایدئولوژیلر رقیب تانیمازلار، قارشی دوشونجه نی محو ائدرلر. بو گونه قدر، اؤزللیکله 20- جی عصرده بوللوجا ایدئولوژی اثرلر یاراندی، هامیسی زیبیلقابلاریندا ایندی. آنجاق فلسفی بیر اثر اسکیمیر، چونکو هم یؤنته می (مئتودو، يؤنده مي) و هم ده مضمونو ایله دایما اینسانلارین بئینینده سوال یاراتماق ایسته میشدیر. ایدئولوژیلرین ده دینلر کیمی سواللاری و جاوابلاری بللیدیر و اؤنجه دن حاضیردیر. فرده سوال سورما و جاوابلاما حاققی تانیمازلار، وار اولان سواللار و جاوابلاری تبلیغ ائدرلر. آنجاق فلسفه هر بیر اینسانا سوال سورما و جاوابلاما حاققی تانییار. فلسفه ایله ایدئولوژینین یئرلرینی قاریشدیرماماق لازیم. اؤزللیکله مودئرن بیلیم فلسفه سی ایدئولوژیلرین بؤلوجولوگونو هئچ قبول ائتمز. بیلیملرین پارچالادیقلاری ساحه لر آراسیندا کللی بیر باغ قورماق ایستر. قاوراملارین ذئهینده نئجه اورمه سی (ürəmə- تولید اولما) حاقدا یؤنتملر گلیشدیرر. ایدئولوژیلر ایسه بو کیمی درین ساحه لره گیره بیله جک گوجده، بیلگی و تئوریک گوجده اولا بیلمز. ایران انقلابی، سووئت انقلابی ایدئولوژی انقلابلار اولدوغو اوچون هئچ بیر رئنئسانس گئرچکلشدیره بیلمه دیلر. آنجاق 16- جی عصردن باشلایان هومانیزم دئوینگنلیگی (حرکتلیلیگی) غئیرایدئولوژی حرکت اولدوغو اوچون بوتون اینسانلارا تمل حاق و اؤزگورلوکلری تانیر. ایدئولوژیلرده و دینلرده تمل حاق و اؤزگورلوکلر یوخدور، وار اولان ایدئولوژیلرین و دینلرین حاققیدیر. تاریخ بویو تمل حاق و اؤزگورلوکلرین سؤندورولوشو ده بو اوزدن اولموشدور. ان اؤنملی قونو بو: "وارلیق" هئچ بیر زامان ایدئولوژیلرین و دینلرین قونوسو اولمامیشدیر. حتتا اسلامدا اونتولوژی اولمامیش، داها سونرا اسلام تاریخينده گلیشمیش، اؤزللیکله یونان فلسفه سی نین عرب دیلینه ترجومه ائدیلیشی ایله اورتایا چیخمیشدیر. اویسا فلسفه نین تمل قونولاریندان بیری و ان اؤنملیسی "وارلیق" و اونتولوژی اولموشدور. اوزای (فضا) دایما دوشونجه نین قونوسو اولموشدور. راسسئلین دئمک اولار کی، فلسفه سی نین اساسینی اوزای و اینسان اولوشدورماقدادیر. اویسا ایدئولوژی یاناشمالار صیرف اجتماعی و صینفی اولایلارا، مذهب چیلیک کیمی اولایلارا اؤزونوحبس ائتميشدیر. ایدئولوژی و فلسفه نی کونکرئت اولاراق موقاییسه ائده جک اولساق بو شکیلده سؤیله یه بیلریک:
1. ایدئولوژی بؤلر، فلسفه بوتونلشدیرر.
2. ایدئولوژینین اونتولوژیسی و وارلیق حاققیندا مئتودو و مضمونو یوخدور، فلسفه نین وار.
3. ایدئولوژیلر زامانسالدیر، یعنی هر ایدئولوژینین بیر تاثیر مدتی وار، داها سونرا سؤنر. فلسفه کوللجو و بوتونجو اولدوغو اوچون دایمیدیر، نئجه کی، افلاطون بو گون ده لازیمدیر، آنجاق لئنین بیر ایدئولوق اولاراق تاریخه گؤمولدو.
4. ایدئولوژیلر ان قیسا یوللا جمعیتی دئوریمه حاضیرلار و نه یی دئویره جگینی ده دوغرو- دوروست بیلمز. فلسفه ائوریمه و تکاموله، اینتیباها حاضیرلیق یاپار.
5. ایدئولوژیلر خسته آداملارین حیزلی ائیله م (آکتیویته) پلانلاریدیر، فلسفه ساغلیقلی اینسانلارین اورتاق دوشونمه یه چاغری پلانیدیر.
6. ایدئولوژیلرده اینسانا سایقی اولماز، فلسفه نین اساس هدفی اینسانا اونور و حئیثیت قازاندیرماقدیر.
7. هئچ بیر فلسفه اینسانی سیلاحلی مجادله یه دعوت ائتمز، فلسفه ده سیلاحا یئر یوخدور. بوتون ایدئولوژیلر اینسانا سایقی دویمادیقلاری اوچون تورلو یوللارلا اؤز طرفدارلارینی تهلوکه لی و اؤلدوروجو فعالیتلره سؤوق ائدرلر.
8. فلسفه نین طرفداری اولماز، ایدئولوژیلرین طرفداری اولار. طرفدار اولماق دوشونمه ینلرین ایشیدیر. دوشونمه دیکلری اوچون عاغیللارینی بیر رهبره، بیر دین خادیمینه تاپشیرارلار. فلسفه هر بیر فرده تمل حاق و اؤزگورلوک تانیدیغی اوچون اونو کانت دئمیشکن" دوشونمه جسارتین اولسون!" اؤنرمه سی ایله باش باشا بوراخار. بونو آرتیرماق دا اولار. بورادان یولا چیخاراق بو شکیلده آنلامامیز گرَگیر کی، بو گون بیزه فلسفه لازیم، فلسفی درینلیيی اولان دوشونجه لر و کیتابلار لازیم. بیزه هئچ بیر ایدئولوژی لازیم دئییل.
تورک دیلینده زنگین وارلی، عظمتلی، گئنیش، دولو و قیمتلی و . . . آنلامیندا گلیب.