تورک دیلینده يازما گرکلری/
تورک دیلینده يازما گرکلری/ محمد رزاقي / ايران- زنگان- 1390.06.18
بو قونويو چوخدان بئينيمده دوزنلهييرديم. آنجاق هاردان باشلاماسيني چؤزه بيلمهييرديم. تانري آشيق داستانلاريمیزا برکت وئرسين، بو قونودا دا بيزه يارديمجي اولدو.
اؤنجه بو سورويا گؤز آتاق:
اينسانلار ندن آنا ديللرينده يازماليديرلار؟
آنا ديللريني سئون بوتون اينسانلار، ديللريله کولتورلرينه قوللوق ائتمک ايسته ييرلر. اؤز کيمليکلريني تانيرکن ايچلرينده اؤزل بير گوونج يارانير. بو گوونج اونلارين باخيشلارينا يؤن وئرير. چاليشمالارين جيزيخلاريني بللنديرير. دوشونجهنين تملي، کيمليک اوستونده قورولور. کيمليکلر اينسانلارين ديللريندن آسيليدير. ديلين تاريخي، ديلين بوتون وارليقلاري کيمليکلرين گوجلو اولماسيندا، کسين ائتکيسي اولور. ديللرين آيري اولماسي يازيليرکن گؤرونور. بير يازييا باخاندا يازيليشلارلا اونون تورکجه، آلمانجا، ... اولدوغونو آنلايا بيليريک.
آنا ديلي نئجه وارليغيني سوردوروب گليشه بيلير؟
آنا ديلي باشقا ديللرده يازماقلا قالارقي اولاماز. ايکي ائو دوشونون بيريسي رسمي ديلين ائوي، بيريسي ده آنا ديل ائوي. بونلار هر بيرينده اؤزل کولتور، تاريخ، موسيقي ... وار. آنا ديلده اولان کولتور، رسمي ديلده يازيلیرسا نه اولار؟ کولتور بير ائوين ايچ نئسنهلرينه بنزر. آنا ديلين ملزمه سيله، رسمي ديل زنگين بير ائوه دؤنوشوب کؤشک اولار. بو ياندان آنا ديل ائوي کيليمسيز، جئجيمسيز قالار. لاپ لوت بير ائو کيمي اولار. آنا ديل ائوينين قوهوملاري قوناق گلنده قوهوملوقلارينا باخماياراق رسمي ديل ائوينده اوتورماني سئوهجکلر. اونون ندني ده بو ائوين زنگينلیگی اولاجاق. آنجاق بو قوهوملار اؤز آنا ديل ائولرينه، سئومهديگي بير ائو کيمي باخاجاقلار. آنا ديل ائويله قوهوم اولمايي دانماق سوييهسينه ده گلهبيليرلر. بو گؤزل نسنهلري آنا ديللريني سئون اينسانلار اورايا داشيميشلار، اينديده اؤز اللري بوشا چيخميش اولور.
بورادا آنا ديل ائوينين زنگين اولماسينا بير يول وار. او گؤزل سئويملي نسنهلري آنا ديل ائوينين چاتيسي آلتيندا اؤز يئرلرينده دوزمه. ايلک آشاما: آنا ديل ائوينين اؤز ديلينده يازما. بو يازيب اوخوماني بيليمسل سورجله باشا چاتديرما. بو يازيلار آنا ديل ائوينين زنگينليگيني گرچکدن ساغلايا بيلر. رومان، شعر، تاريخ، موسيقي، معماري ايله عقليزه نه چاتيرسا بو ديلده يازيلمالي. بئله بير آشامايي قازانان ديل گليشمهيه باشلار. آتا بابالاريميز نه گؤزل سؤيلهميش: «داما داما گؤل اولار دادا دادا یوخ اولار». بو داميزديرمانين گؤروي آنا ديللرينده دوشونوب اونو سئونلره دوشر.
بير آشيق دستانيميزن اؤزتي بئلهدير:
آشيق دستانلاريميزدان بيري « گرگرلي محمد » دير. بو دستان گرگرده باشلاييب، همدانين شهريار بؤلگهسينده سونا چاتير. شهرياردا ياشايان شازدا خانيم اؤزونه حايات يولداشي آختارير. ساز ياريشيندا شازدا خانيمي يئنهبيلن آشيقلا شازدا خانيم توي ائدهجک. بونا گؤره چوخلو آشيقلار گليب شازدا خانيمين سؤز مئيدانيندا بجريکسيز اولاراق جزالانديرلار. گرگرده ياشايان محمد بو اولايي بيلير. اونونلا دئييشمک ايچين شهريارا گلير. سؤز ميدانيندا آشيق محمد، شازدا خانيمي اسلام ديني ايله ايلگيلي سؤزلرله باغلايير. بو دستاني آشيق موسلوم عسگري 55-1353 گونش ايللرينده 2 کاست اوزرينه سازلي سؤزلو اوخويوب.
« گرگرلي محمد »، همدانين شهريار بؤلگه سيني حاکيمي «شازدا خانيم»ين عکسيني گؤروب، اونا وورولور. يوخودا حضرت عليني گؤرور. يوخودان دوراندان سونرا آناسينا سؤز اوخور. بو سؤزلرله هارا، نييه، کيمدن اؤترو گئتديگيني آناسينا سؤيلور. آناسي دا محمده بئله بير يانيت وئرير. سؤزلرين اورتا بندي بودور:
اوغول سنه من ائيلرم امانت
امانته سن ائيله مه خيانت
اؤزگه زميسينده اکمه امانت
اؤزگه يئرده اکن زمي بيچيلمز *
ايکينجي بيتي بير ده اوخوساق ياخشي اولار « اؤزگه زميسينده اکمه امانت / اؤزگه يئرده اکن زمي بيچيلمز» تام بيزيم بو گونده دوروموموزو آچيخلايير. « اؤزگه زمي» رسمي ديل، «امانت» آنا ديل ماتئرياللارين رسمي ديلده يازيلماسيني دوشونون. بو اکيلن زمينين باري نه اولورسا قونشويا يئتيشهجک. بيزه يالنيز ايشين يورغونلوغو قالاجاق. تورکون سؤزو، اليميز بوش قالاجاق.
بيز نه زامان باشقا ديلده يازا بيلهريک؟
آنا سؤزوموزه دؤنک. آذربايجانلي چاليشقانلارين تورکجه يوخسا باشقا دیلده يازمالاري قونوسوندا چوخلو فيکيرلشيب، آرخاداشلارلا يئري گلنده دارتيشيرديق. آذربايجانليلارين يالنيز فارسجا يازمالاري آغلا باتماز بير ايش گؤرونور. بو دوروم بير يؤنلو اولورسا زامان گئديشينده بيزيم تورک ادبيياتيميزا يارارلي اولماياجاغيني دوشونمک اولار. بوتون آذربايجان چاليشقانلاري ايلک اؤز تورکجه ميزده يازيب اوخومايي کسينليکله بيلمه ليديرلر. بو يازيب اوخوما سورجي ده بيليمسل اولماليدير. بيليمسل اؤيرتيم اولدوغو زامان اينسانا ديليندن دوزگون ساوونما ايمکانيني يارادار. بونو دا بيلمه میز گره کیر تورک ادبيياتي تورک يازماقلا گليشه بيلر. بو ديلده يازيلان دوز يازي(نسر)، يوروملار بو ديلين گليشيميني ساقلايا بيله جکدير. پروف.در.مممد کاپلان دئمه لي: « تورک ادبيياتيلا ايلگيلي يوروملارين يازيلديغي زامان تورک فلسفه سي نين يارانماسينا يول آچيلاجاقدير. »
فارسجا يازماقلا تورک ادبيياتي گليشه بيلمز. فارسجا يازما يالنيز فارس ديليني بيلن اينسانلارين بيزيم ادبيياتيميز و کولتوروموزله تانيش اولمالارينا يارديمجي اولابيلر. تورک کولتورونو فارسجا يازان زامان بو ديله بيزلر يئني بير اؤز(روه) وئريريک. بو ديل جانلانير. باشقا ديللرين ديرلري بو ديلين بارکودونو(دامغا) داشير. سانکي بو ديلده يازيلمايان کولتورلر ديرسيزديرلر. ديري ده بو ديل اونلارا وئرير ياني فارسجا.
يوخاريدا سؤيله ديگيميز بيرينجي آشامادا تورکجه ميزي دوزگون يازيب اوخوياق.
ايکينجي آشامادا فارسجايا چئويرمه سي گرکلي اولان يازيلاري بير ترجومه بؤلومو بو ديله آختارا بيلر. منيم قورخوم بوردادير. آذربايجان ديليني ساوونان کيشيلر اؤز ديللرينده يازمايي باشارا بيلميه لر!
بو دورومدا آنا ديليني بيلمه، يازيب اوخوما بوتون آنا دیلینی سئون اينسانلارا گرکلي بير ايش ساييلير.
***
اتک يازي
* محمدين آناسي اوخودوغو سؤزلر بودور:
اوغول سنه من ائيلرم امانت
گئتمه ايشين ائيله ميزان يا تاراز
توککول ائت سال دريايا کشتيني
اوزر گئچر او دريادان او تاراز
اوغول سنه من ائيلرم امانت
امانته سن ائيله مه خيانت
اؤزگه زميسينده اکمه امانت
اؤزگه يئرده اکن زمي بيچيلمز
« ملک باني » دئيير آغلارام گوللم
قانلي گؤزلريمين ياشيني سيللم
سن گئدرسن يقين من اؤللم
اغلي کملر داهي وايه بولار آز
سؤزلر زنگانلي آشيق موسلوم عسگري نين دئديگي گرگرلي محمد داستانيندان آلينيبدير. آشيق موسلوم سونومو، اؤزل آرشيويميز.
تورک دیلینده زنگین وارلی، عظمتلی، گئنیش، دولو و قیمتلی و . . . آنلامیندا گلیب.