تانری نین آدیلا

   پرویز زارع شاهمرسی

 دیلین قالارلیغی سؤز دوْغماقدادیر. هانسی دیل سؤز یارادا بیلمزسه، آرادان گئتمه لیدیر. دیل بیر باسدیانا اوخشاییر. اوْندا بوْللو آغاجلار وار. گئتدیکجه آغاجلار یاپراقلارین تؤکوب یئنی یاپراقلار گتیریر. بو یاپراقلاری دیلین سؤزلرینه اوْخشاتماق داهادا آماجا اویغوندور. یاشایشین گئدیشینده بیر پارا سؤزلر آغاجین یاپراقلاری کیمی سارالیب دوشورلر. ائله جه ده بو گئدیشده انسانین ایستکلرینه گؤره یئنی سؤزلر آغاجدا یئنی یاپراقلار سایاقیندا یارانیر.

هر هانسی سؤز بیر یاپراق بیر آغاجا یاخود کؤکه باغلی دیر. کؤکسوز سؤز یارانا بیلمز. کؤهنه یاپراقلاردا ائله بو آغاجلارین آیاغینا تؤکولوب چؤرویوب یئنه کؤکه قاییدیر. هرهانسی دیلده بئله بیر گؤرونتونو گؤرمک اولار. یئنی نسنه لر یارادیلدیقدا یئنی سؤزلر یارانمالیدیلار. بو بیر قاچینماز دورومدور. هئچ بیر نسنه آدسیز اوْلابیلمز. اوْنا بیز اؤز دیلیمیزده آد قوْیماق گوجونده اوْلماساق اوْ اؤز آدین اؤزگه دیللردن تاپاجاق. بو گئدیش چوخ سورسه داها دیلیمیز آرادان گئتمگه اوغراناجاق.

کؤکلری تانیماق یئنی سؤزلر یاراتماغا ان بیرینجی ایشدیر. کؤکلر باسدیانداکی آغاجلار کیمی گرک سوواریلیب قامیشا قوْوناق اولسونلار. بو او دئمک دیر کی بو کؤکلر قوْرونمالیدیلار. نییه کی سؤز کؤکو آرادان گئدرسه دیلده یوْخالاجاق. دیلین یاشامیندا بیر آیری قاوار دا وار. بو قاوار یاپیشیق ایشلملرین دیلده آرتماسیدیر. بیر قایدا اوْلاراق یاپیشیق ایشلملر آغی کمی دیلی آغیلاندیریب ایشدن سالار. اؤرنک اوچون «ائتمک» ایله «ائله مک» سؤزلرین آرتماسی تورک دیلین بؤیوک قاوارا اوغراییر. قوْشقولارایله دوزگولرده بئله سؤزلری گؤرمک اوْلور: «تحصیل ائتمک»، «غیبت ائله مک»، «شکنجه ائله مک»، قارقیش ائتمک» و ...

بئله سؤزلرین آرتماسی تورک دیلین سؤز یاراتما گوجو آرادان آپاریر. دیلچیلیک باخیمیندان «قارقیش ائتمک» سؤزو قیسیردیر. بوندان هیچ سؤز دوْغولا بیلمز. «گولگز سارانی قارقیش ائتدی» چوخ دگرسیز سؤزدور. بونون دوزو بئله دیر: «گولگز سارانی قارقیدی».

«قارقیماق» سؤزو دوغاردی. بیر چای کیمی آشیب داشاندی. بو سؤزدن یوزلر یئنی سؤز یاراتماق اولار. آنجاق «قارقیش ائتمک» دیلین بولاغین قورودوب اوْنو اؤز بیچیمیندن چیخاردیر. بئله جه ده قوْشقو ایله دؤزگو اؤز گؤزللیگین الدن وئریر. دیل باخیمیندا «قارقیش ائتمک» ده هئچ بیر گؤزللیک یوخدور. «قارقیماق» کؤکلو بیر سؤز اوْلوب انسانین دویغوسون جوْشدورور.

گنج قوْشقوچیلارلا دوزگوچولر اؤزلرین دویغو یوْخسا دوشونجه دالغالارینا وورارکن، کؤکلو سؤزلر ایشلتمه لیدیلر. توروکو دیلی سؤزون دالاییدیر. اوْندا هر بیر نسنه یا دویغویا ان گؤزل سؤزلر تاپماق اولار. تورکو دیلی بیر آنلاما نئچه سؤز وئرمکده ائوره نین ان گوجلو دیللریندن دیر. سیزقیج کاغیذا سیزارکن، گؤزل آنلاملار گؤزل سؤزلریله سونولمالیدیر. یاپیشیق دیللر بو گوجو دیلدن آلیب گؤزللیگی قوْشقولاردان دوزگولردن بوْشادیر.

 

سؤزلوک:

یاپیشیق ایشلم: مرکّب فعل.

ائتکی: تأثیر.

باسدیان: قالین مئشه.

آماج: ایستک. آرمان.

گؤرونتو: منظره. آخارباخار.

نسنه: شئی. زاد. وار.

قوْوناق= بار وئرن.

قامیشا: همیشه.

یوْخالماق: آرادان گئتمک.

قاوار: خطر. توخونجا.

آغی: زهر. آجی.

قیسیر: دوغماز. عقیم.

قوشقو: شعر.

دوزگو: نثر. دوز یازی.

دالای: بؤیوک دنیز. اقیانوس.

ائوره: دنیا.

سیزقیج: قلم. یازقا.

سونماق: سایقی ایلا وئرمک. تقدیم ائتمک.

http://shahmarasi.blogfa.com/post-68.aspx