تۆرکجه سٶزلوکلرین قیسا تاریخی دیزیسی
تانری نین آدیلا
آلاتورانلیقدان گۆنوموزه قدرتۆرکجه سٶزلوکلرین قیسا تاریخی دیزیسی
دوکتور حسن – م. جعفرزاده
سون زامانلار تالیف ائتدیگیم ایصطلاحلار سٶزلۆگونه(تۆرکجه - تۆرکجه )(چاپا حاضیرلانیر) اٶن سٶز یازارایکن اسکی تورکجه سٶزلوکلره گٶز گزدیرنده , تۆرکجه میزده ,سٶزلوگو بیر چوخ دیللر ,او جومله فارسجادان ده رین و اسکی بیر تاریخه صاحیب اولدوغونو دوشوندوم. سٶزلوک یازماق و سٶزلۆکون ادبیاتیمیزدا گئنیش یئری اولماسی یالنیز اسکی دووره عایید دئییلدیر . چونکو چاغیمیزدا تۆرکیه , آذربایجان و دیگر تۆرک اٶلکه لرینده کی نشر اولموش سٶزلۆکلری ایله بیرگه آرازین بو تایینداکی- پهلوی دٶنمیندن باسقی لارا رغما " - باسیلمیش سٶزلوکلرین دیزی سی ائله بونون هر زامانا عایید اولدوغونو ثبوت ائتمکده دیر.
بئله لیکله ماراق گٶستریب اسکی دن بری تۆرکجه سٶزلوکلری آختارماغا باشلادیم آما بیر نئچه لیسته دن آرتیق بیر شئی الده ائده بیلمه دیم.یازیلارین هامیسنادان فایدالاندیغیما رغما " سٶزلۆکلرین تامام - کمال لیسته سینی وئرمه دیکلری اۆچون , شخصا " سٶزلۆکلری تاریخ اساسیندا دیزیله مه یه قرار وئردیم و گٶزونوز اٶنونده کی لیسته حاضیرلاندی .
ان اسکی دوورلردن سونرا کی عصرلره عایید سٶزلوکلری توپلاییب یازماغدا اساس اولاراق یالنیز ایراندا کی یازیلمیش یا نشر اولونموش سٶزلوکلر لیسته ده قئیده آلیندی او اۆچون ده تۆرکیه ,آذربایجان و باشقا تۆرک اولکه لرینده حاضیرلانمیش و "رادلوف " , " وامبری " و...تٶرک اولمایان تۆرکلوقلار طرفیندن ده یازیلان تۆرکجه سٶزلوکلر لیسته یه آلینمادی .یازیدا بیرینجی بولومو سون عصیره کیمین یازیلان سٶزلوکلره و ایکینجی بولوموده چاغیمیزداکی سٶزلوکلره حصر ائتدیک. بیر نئچه سٶزلویون تیکرار چاپ لاری اولورسادا یالنیز ایلک چاپی لیسته یه آلیندی و بیر – ایکی سٶزلۆکدن ده نئچه فرقلی تصحیح و حاضیرلامالار بیر عنواندا لیسته ده قئید ائدیلدی.
خرداد 1389 – تبریز
اسکی دوورلر:
1- ديوان لغات الترك:466یا (451) ق /1072م,ماحمود قاشغرلى- فارسجایا ترجمه و تلخيص دوكتور محمد دبير سياقى
١٣٧٥,تهران- فارسجایا ترجمه دوکتورحسین محمد زاده صدیق,تهران,1384- تورکجه ؛ ایستانبول , معلم رفعت و بسیم آتالای, 1323ق
2 – تبیان اللغات الترکی علی لسان قانیقلی : محمد بن قیس خوارزمی
3- مقدمه الادب (تورکجه- فارسجا- خوارزمجه -عربجه):جارالله زمخشرى خوارزمی ( فخر خوارزم)532 ق / 1134 یا1144-1127م
4- مجموع ترجمان توركى,عجمى,موغولى,فارسی :میصر,١٢٤٥ م – یازاری تانینماییر.
5- ترجمان توركى و عربى: خليل ابن محمد ابن يوسف قونيالى ,١٢٤٥ م
6- صحاح العجم (فارسي- توركي): هندوشاه ابن سنجر صاحبی نخجوانی( فخرالدین ) 724 ق / 1276م , یازمیش و " نصرت الدین " لرستان اتابک ینه اتحاف ائتمیشدیر -
حاضیرلایان دوکتورغلامحسین بيگدلي تهران, جیلد 1- 1361 – جیلد 2 ,1377(ایکینجی جیلدین الیازماسی تاتارستانین باشکندی غازان دا ساخلانیلماقدادیر.)
7- الصراه من الشاه : عبدالفاضل محمد ابن عمر٬ ١٢٨٢ م
8- لغت شیخ سلیمان افندی بخارایی , ایستانبول , 1298 ق
9- بحر الغرائب یا نصاب حلیمی ( تورکی – فارسی ): منظوم سوزلوک ,قاضی لطف الله بن یوسف حلیمی ( الیازماسی ایسلامی شورا مجلیس 2 - اینجی کیتابخاناسی آرخیوی, نومره 12911 ) 7 – نجی ه.ق عصیری یا 13م عصیری
10- كودكس كومانيكوس يا قیبچاق مجموعه سی (تورکجه- آلمانجا – لاتینجه- فارسجا ): سولخات( کریمه ),١٣٠٣م- یازانی ایتالیالی و آلمانلی مسیونرلر (الیازماسی ونیزین " سنت مارکوس " کیتابخاناسی ارخیوی )
11- کتاب الادراک اللسان الاتراک : ابو حیان اندلسی, میصر 13-1312 م- حاضیرلایان ؛ دوکتور احمد جعفر اوغلو , ایستانبول, 1931
12- تحفه حسام (فارسی – تورکی): حسام الدين حسن ابن عبدالمومن خوئى(مظفری), 7 – جی ه.ق عصیری/14 م( الیازمالاری1- رحمتلیک تبریزلی میرزه جعفر سلطان قرائی نین شخصی کیتابخاناسی آرخیوی 2- دوکتور صادق کیانین شخصی کیتابخاناسی آرخیوی3- تهراندا سید حسین شهشهانی نین شخصی کیتابخاناسی آرخیوی4- موصول حجیات کتابخاناسی آرخیوی, 234 نومرلی مجموعه)
13- بلغته المشتاق فى الغه الترك و القفچاق : جمال الدين ابومحمد عبدالله التركى, 14 – جو عصیرین سونلاری و 15 - جی عصرین اوللرینده یازیلمیشدیر.
14- القوانين الكليه لضبط اللغه التركيه: میصر ,15 – جی عصیرین اوللری ( مملوکلار دٶنمی ) یازیلمیشدیر - حاضیرلایان ؛ایستانبول ,معلم رفعت
15- التحفه الزكيه فى اللغت التركيه : 15 - جی عصیر - یازاری مجهول دور.1945 ده ایستانبول دا بسیم آتالای طرفیندن حاضیرلانمیشدیر.
16- حليه الانسان و حلبه اللسان (لغت ابن مهنا) (عربى-فارسى- توركى- موغولى): جمال الدين ابن مهنا طرفیندن ایلخانلیلار دٶنمی آذربایجاندا یازیلمیشدیر.سون زامانلار 1998 ده آنکارادا باسیلمیشدیر.
17- نصاب عرب- فارسی- تورکی : یازاری تانینماییر. نصابی یازن آل عثمان سلطان محمد خان " ا اتحاف ائتمیشدیر. تخمینا" 840 ه.ق ده یازیلمیشدیر.
18- فرهنگ ابراهيمى يا شرفنامه منيرى (عربى- فارسى-توركى) : قوام الدين ابراهيم فارونى -٨٧٨ ق/ ١٤٧٣ م
19- نصاب شادیه ( فارسی – تورکی ) منظوم سوزلوک ,یحیی اوغلو محمد قونیه لی ,889 ق ( الیازماسی موصولون " حجیات کیتابخاناسی آرخیوی, 234 نومرلی مجموعه)
20– أعجوبة الغرائب في نظم الجواهر العجائب (تورکی عثمانی- فارسي): منظوم سوزلوک ,بهاء الدّین بن بیرام، معلقره وی آنقروی ( اٶلوم 895 ق/1490 م)
( الیازماسی آیت اله مرعشی کیتابخاناسی آرخیوی )
21- محاكمه الغتين : امير على شير نوايى ,١٤٩٨م- سون زامانلار حاضیرلایانلار: اسماعیل قاسپیرالی , باغچاسرای , 1902 - حسین محمد زاده صدیق ( جیغاتایی تورکجه سی – فارسجا – آذری تورکجه سی ) تبریز , 1387ش - تورخان ین نسخه سیندن , رقیه نور , تهران 1388 ش
22- سخن گويا یا جهان گويا یا زفان گویا و یا جهان پویا ٬(فرهنگ لغات فرس ) 7 بٶلوم: تاليف بدرالدین ابراهیم, هیند- 9 – جو ق عصیر /١٦ م , حاضیرلایان, دكتر حبيب الله طالبي, تهران: 2002( بیر بولوم تورکجه یه عایید دیر)
23- نصاب صبحه الصبیان ( تورکی – فارسی – عربی ) : یازانی آیدین دئییل . 903 ه. ق ( ال یازماسی ایت الله گلپایگانی کتابخاناسی آرخیوی – اوستاد ائل اوغلو چاپا حاضیرلاییر)
24 - تحفۀ شاهدی (عثمانلی تورکجه سی- فارسي): منظوم سوزلوک, مولوی ابراهیم دده بن صالح، مغلوی رومی( ابراهیم خدادا اوغلو دده شاهدی) ,تخلّص “شاهدی”- سوزلوکون قوشماسی 921 ه.ق ده بیتمیشدیر(اٶلوم 957 ق /51-1550م)(الیازماسی آیت اله مرعشی کیتابخاناسی آرخیوی)
25– القاسمیّة = القائمة (عثمانلی تورکجه سی- فارسي): قاضی لطف الله بن یوسف، حلیمی (اولوم 922ق/1516م) (الیازماسی آیت اله مرعشی کیتابخاناسی آرخیوی )
26- دقائق الحقائق (عثمانلی تورکجه سی - فارسي) : شمس الدّین احمد بن سلیمان بن کمال ادرنوی "کمال پاشازاده " آدی ایله تانینیر , اٶلوم 940ق/34-1533م ( الیازماسی آیت اله مرعشی کیتابخاناسی آرخیوی )
27- اختری صغیر یا لغات اختری ( عربی- عثمانلی تورکجه سی): مصلح الدّین مصطفی بن شمس الدّین قره حصاری کوتاهوی ,“اختری “ آدینا شوهرت تاپمیش , اٶلوم 968 هـ/61-1560 م ( ال یازماسی آیت اله مرعشی کیتابخاناسی آرخیوی )
28- اختری کبیر = لغات اختری( عربی- تورکی عثماني):مؤلیف,مصلح الدّین مصطفی بن شمس الدّین قره حصاری کوتاهوی “اختری “ یه شوهرت تاپمیش ,اولوم 968 ق /61-1560 م ( الیازماسی آیت اله مرعشی کیتابخاناسی آرخیوی )
29- لغت نعمت الله (عثمانلی تورکجه سی- فارسي) :مؤلیف, نعمت الله بن احمد بن قاضی مبارک رومی صوفیه وی,”روشنی زاده” آدی ایله تانینیر, اٶلوم 969ق/62-1561م ( الیازماسی آیت اله مرعشی کیتابخاناسی آرخیوی )
30- الدریه المودیه فی اللغت الترکیه: 1517- 1550 م مملوکلار( قیبچاق تورکلری) دٶنمی یازیلمیشدیر- حاضیرلایان ؛دوکتور رجب توپارلی, آنکارا ,2003
31- لغات نوائی = آبوشقه(ابوشکا) (جیغاتای تورکجه سی - عربی - فارسي):مولیفی آیدین دئییل- اون آلتینجی عصرین باشلاریندا یازیلمیشدیر ( الیازماسی آیت اله مرعشی کیتابخاناسی آرخیوی )
32- تجرید قلندری یا تقلید شاه بندری( تورکی- فارسی ) : منظوم سٶزلوک, جانی بن ملکشاه خراسانی , " محمد میرزه عیسی بهادرخان "ین آدینا یازمیشدیر , 970ق ( الیازماسی تهرانین مطهری کیتابخاناسی آرخیوی, نومره 2911 )
33- دانستان لغت ( فارسی – تورکی ) : یازاری خطیب رستم مولوی , تخمینا" 988 ه.ق (ال یازماسینی اوستاد ائل اوغلو چاپا حاضیرلاییر)
34-نصاب غریبی ( تورکی – فارسی ) : منظوم سٶزلوک,شاعیر غریبی, 10 – نجو ق عصیری
35- التحفة الهادیة یا دانستن( فارسی، عثمانلی تورکجه سی): مؤلف ؛ محمّد بن حاجی الیاس
, 10- جو ق عصیری ,موضوع: لغت و دستور زبان( ال یازماسی آیت اله مرعشی کیتابخاناسی آرخیوی )
36- فرهنگ میرزا ابراهیم یا فرهنگ منیری( فارسی – تورکی ) :10 –نجو قمری عصیرینده یازیلمیشدیر. یازانی شاه طهماسب ین وزیری میرزا شاه حسن اصفهانی اوغلو میرزا ابراهیم ( ال یازماسینی اوستاد ائل اوغلو چاپا حاضیرلاییر )
37– لغات علم انشاء (عثمانلی تورکجه سی -عربی - فارسي):مؤلیفی تانینماییر.16 – نجی م عصیرده اوشاقلار اوچون یازیلمیشدیر ( ال یازماسی آیت اله مرعشی کیتابخاناسی آرخیوی )
38--شرح تحفل شاهدی (عثمانلی تورکجه سی- عربي ): عبدالقادر بن عمربغدادی مصری -اٶلوم 1093ق/1682م.( الیازماسی آیت اله مرعشی کیتابخاناسی آرخیوی )
39- لغت فضل اله خان : کلکته( هیند ), 17 -جی عصیرده یازیلمیش و 1825 ده باسیلمیشدیر.
40- کتاب زبان تورکی ( جغاتایجا – فارسجا ): هیند , یعقوب چنگی -17م
41-لغت شیخ سلیمان افندی بخارایی : یازاری شیخ سلیمان اوزبک-17م
42- نصاب فتح الفتاح (فارسی –تورکی – عربی) : یازاری آیدین دئییل . آما تخمینا" 1008 ه. ق ده یازیلمیشدیر ( ال یازماسین اوستاد ائل اوغلو چاپا حاضیرلاییر )
43- بدایع اللغات : سولطان حسین بایقرا امری ایله یازیلمیشدیر. یازاری آیدین دئییل آما طالع هراتی(ایمانی) 1084 ق / 6, 1705م یئنی دن یازمیش و حاضیرلامیشدیر.
44- سنگلاخ ( توركي – فارسي ): میرزا مهدی خان استر آبادی ١١٧٣- ١١٨٨ ق- ادیتور روشن خياوي٬ تهران, 1374- 1950 ده آنکارادا ( T.D.K) طرفیندن و 1910 دا لندن ده نشر اولموشدور .
45- قواعد احمديه (فارسى - توركى) : محمد مهدى تبريزى ١١٩٩ق/١٧٨٤ م
46– معروف اللغات یا فرهنگ اظفری (جیغتای تورکجه سی- فارسي): میرزا علی بخت بهادر بن محمد ولی لکهنوی, یازار”-میرزا کلان ”آدی ایله شوهرت تاپمیش و”اظفری” آدی ایله ده تخلوص ائدرمیش - اٶلوم 1209ق /95-1794م ( الیازماسی آیت اله مرعشی کیتابخاناسی آرخیوی )
47– منتخب اللّغات ( اوزبک تورکجه سی، عربی و فارسی تاجیکی): مؤلیف, محمد رضا خیوّفی - اولوم 1213ق/1798,99م ( الیازماسی آیت اله مرعشی کیتابخاناسی آرخیوی )
48- تحفه وهبی (تورکی – فارسی): منظوم سٶزلوک , 18 – جی عصیر ده تهران دا عثمانلی سفیری " سنبل زاده وهبی طرفیندن یازیلمیشدیر.
49- نخبه اللغه ( تورکی – عربی ) : منظوم سٶزلوک, 18 – جی عصیر ده " سنبل زاده وهبی طرفیندن یازیلمیشدیر.
50- نظم الجواهر( عربی ,فارسی – تورکی ) : منظوم سٶزلوک,سید حسن عینقی نقشبندی, ایستانبول, 1241 ق
51- تحفه کسگین (عربی, فارسی- تورکی): منظوم سٶزلوک, عثمانلی شاعیر کسگین 1248 ق ( الیازماسی تبریز کتابخاناسی آرخیوی و سید خلیل رجایی زاده نین شخصی کیتابخاناسی آرخیوی )
52- کالنصاب تورکی - فارسی : منظوم سٶزلوک, 1265ق ده علی بادکوبی قزوین ده ناصرالدین شاه آدینا یازمیشدیر.( الیازماسی تهران دا ملک کیتابخاناسی ارخیوی , نومره 2307 و تهران دا مهندس شاه علائی شهشهانی نین شخصی کیتابخاناسی ارخیوی )
53-تجرید اللغات ( تورکی – فارسی ) : منظوم سٶزلوک,باکیلی ملا مصطفی اوغلو حاج ملا علی , 1286ق دا یازیلمیشدیر – 1314 ق ده تهران دا نشر اولموشدور.
54- بهجت اللغات یا لغت فتحعلی خان قاجار(فارسجا – تورکجه ): 19 – جو عصیر, فتحعلی خان قزوینی , فتحعلی خان قاجار آدینا یازمیشدیر.
55– نصاب تورکی به فارسی ( تورکی - فارسي): منظوم سٶزلوک, میرزا محمد قلی بن محمد رضا قهفرّخی اصفهانی – مولیف ”فقیر” آدی ایله تخلوص ائدردی- 13ق عصیر/ 19م (الیازماسی آیت اله مرعشی کیتابخاناسی آرخیوی )
56- المتغای ناصری ( فارسجا – جغاتایجا ) : محمد صالح اصفهانی 19 – جو عصیر ده یازیب و ناصرالدین شاها اتحاف ائتمیشدیر.
57- خلاصه عباسی : محمد خوئی یازمیش و عاباس میرزا ولیعهده سونموشدور,19 – جو عصیر.
58 – قاموس فخری میرزا فتاح خان فخرالاطباه – تبریز -1917م
59 -موید الفضلاء (فارسی-عربی- تورکی ) : یازانی محمد لاد دهلوی, تخمینا" 925 ه.ق ده یازیلمیش و 1302 ه.ق ده هیند ده "نولکشور " مطبعه سینده یایینلانمیشدیر., بو مزبعه یاین نوسخه سی آستان قدس کیتابخانا سی آرخیوینده موجوددور. ( ال یازماسینی اوستاد ائل اوغلو چاپا حاضیرلاییر )
60- مشوق الصبیان ( تورکی – فارسی ): منظوم سٶزلوک,میر یحیی مصطفی اوغلو حسینی زنوزی ,تبریز , 1308
61-مرقات الصیبان (فارسی – عربی – تورکی ): منظوم سوزلوک ,گنجه لی سید محمد باقر مجتهد زاده, مشهد , 1317 ق
62– لغات سرحدّات ایران ( تورکی- عربی - فارسي):مؤلیف, عبدالرزاق بن محمد محسن بغایری سبزواری - اٶلوم 1332ش /1953م ( الیازماسی آیت اله مرعشی کیتابخاناسی آرخیوی )
63– لغات تورکی و عربی و فارسی ( عثمانلی تورکجه سی - عربی - فارسي) :مؤلیفی تانینماییر ( الیازماسی آیت اله مرعشی کیتابخاناسی آرخیوی )
64– لغات عربی و تورک (عثمانلی تورکجه سی - عربي):مؤلیفی آیدین دئییل( الیازماسی آیت اله مرعشی کیتابخاناسی آرخیوی )
65– لغات عربی و تورکی ( عثمانلی تورکجه سی -عربي): مؤلیفی تانینماییر( الیازماسی آیت اله مرعشی کیتابخاناسی آرخیوی )
66– لغات عربی و فارسی و تورکی (عثمانلی تورکجه سی - عربی - فارسي): یازاری تانینماییر( الیازماسی آیت اله مرعشی کیتابخاناسی آرخیوی )
67- نصاب ( تورکی – فارسی ) منظوم سٶزلوک,یازاری تانینماییر .ال یازماسی تهران مطهری کیتابخاناسی آرخیوی )
68-آلتی دیللی نصاب : ( تورکی – فارسی – عربی – افغانی – هیندی – کشمیر ) دیللریندن منظوم دا لوغت گتیریلبدیر, منظوم سٶزلوک
69-فوائد الصبیان ( تورکجه – فارسجا – عربجه ) : منظوم سوزلوک, بو نصاب اوشاقلار اوچون یازیلمیشدیر . یازاری بللی دئییل دیر.
70- تورکو نصاب : منظوم سوزلوک, یازاری آیدین دئییل
71- نصاب مستفید المبتدین( تورکی – فارسی – عربی ) : یازاری سام بن مولانا محمد امین
72- نصاب تورکی – فارسی: یازاری و تاریخی آیدین دئییل.(بو 30 بند لی نصابین الیازماسی تهران , سپهسالار کتابخاناسی آرخیوی , 2911 نومره لی دفترین 54- 58 - اینجی صحیفه لرینده موجوددور)
سون عصر:
1-قاراقانلی نصابی( فارسی – تورکی): منظوم سٶزلوک,قارا قانلی حاج قاسیم اوغلو اکبرخان رزاقی ,1306ش
2- نصاب اعتماد (تورکی –فارسی)٬:ميرمهدى اعتماد تبريزى مقدم ,تهران٬ ١٣٤٤ش - تصحيح و حاشيه از دكتر حسين محمدزاده صديق,تهران , 1380.
3- فرهنگ فارسي- توركي : ابراهیم اولغون و جمشید درخشان, آنکارا1967م, ایران1345ش
4- فرهنگ جیبی فارسی- تورکی : پیمائی , 1346ش
5- فرهنگ جیبی تورکی – فارسی:فیروز هیئت , 1346ش
6- فرهنگ توركي استانبولي - فارسي :ابراهیم اولغون - مترجم جمشيد درخشان, تهران,1349ش
7- فرهنگ توركي استانبولی – فارسي: تاليف ابراهيم اولغون و جمشيد درخشان٬ تهران ,١٣٥٠ ش
8- فرهنگ آذربايجاني- فارسي: محمد پیفون, تهران , 1361ش
9- فرهنگ خيام (واژه های مصطلح فارسي ، عربي ، تركي به انضمام فرهنگ لغات پذيرفته شده اروپايي و واژه هاي نو فرهنگستان): محمد علی ترقی, تهران٬ ١٣٦٢ش
10- مقايسه اللغتين: جواد هئيت, تهران , 1363ش
11- فرهنگ لغات متشابه در زبان و ادبيات آذربايجان٬ به انضمام مختصرى از اهم نكات دستورى:علی اسماعيل فيروز ثمرين٬ تهران , 1368ش
12- آذربايجانجا- فارسجا سؤزلوك: بهزاد بهزادی, تهران , 1369ش
13- فرهنگ جامع فارسى به تركى استانبولى: جمشيد صالح پور, تبريز٬ ١٣٧٠ش
14- فرهنگ لغت محق( استانبولي ، انگليسي ، فارسي): دوکتور قدیر گلکاریان, تبريز٬ ش١٣٧٠
15- فرهنگ فارسي اميد (شامل لغات و اصطلاحات گوناگون زبان و ادبيات فارسي با شواهدي از اشعار و لغات و اصطلاحات عربي ، توركي و لغات پذيرفته شده اروپايي):محمد بهشتی, تهران٬ ١٣٧٠ش
16- آذربايجانجا آدلار سٶزلوگو : عبدالاحد بهراد- تبريز٬ ١٣٧٠ش
17- واژگان توركى در فارسى: غضنفرعلى مومن,همدان, ١٣٧١ش
18- فرهنگ پيام ,فارسي- فارسي ( شامل لغات و اصطلاحات فارسي و لغات عربي و توركي و اروپايي مصطلح در زبان فارسي): محمود اختریان- تهران ,1371ش
19- فرهنگ عبارتهاي عربي در شعر فارسي همراه با عبارتهاي توركي و يوناني :محمد رضا عادل ,تهران٬ ١٣٧٥ش ٬ ٢ جیلد
20- فرهنگ فارسي - توركي استانبولی: تهران ٬ محمد كانار ,١٩٩٣م /١٣٧٢ ش
21- فرهنگ تورکی استانبولی – فارسی : جمشید صالح پور تهران, 1375ش
22- آذربايجان ديلی نين ايضاحلى لوغتى:( اوچ جيلد) دوكتور علی. حیدرعباس اوغلو اوروجو- كؤچوره ن بهزاد بهزادى, تهران ,١٣٧٦ش
23- فرهنگ فارسي – آذربايجانى: بهزاد بهزادي ، (ايكى جيلد) تهران , ١٣٧٧ش
24 – فرهنگ فارسی – تورکی استانبولی و تورکی استانبولی– فارسی :محمد کانار , تهران, 1377ش
25- گۆزه ل آدلار سٶزلۆگو: محمد اشراقی - تبريز٬ ١٣٧٧ش
26- تۆرك آدلار سؤزلۆگو: رضا غفارى, تبریز,1377ش
27- آدلار : علی قرطاسی, تبریز , 1377ش
28- فرهنگ فارسي –آذربايجانى: 2 جیلد- نیرالزمان ثقفي ، تهران٬(2 جیلد) جیلد1 1377٬ ش- جیلد 2 ,1378 ش
29- آذربايجان ديلي نين ايضاحلي لوغتي: آقا موسی آخوندوون رداکته سی ایله , فیض السلام, تهران , 1378ش
30- فرهنگ واژه هاي توركي و مغولي در متون فارسي: عزيز دولت آبادي , تبريز1378٬ش
31- فرهنگ توركي استانبولي- فارسي:مترجم امير علي راسترو,تهران 1378ش
32- فرهنگ تركى نوين(توركى- فارسى ):اسماعيل هادى ٬ تبريز٬ ١٣٧٩ ش
33- فرهنگ واژگان توركي در زبان و ادبيات فارسي : ٬ عادل ارشادی فر, اردبيل٬ ١٣٧٩ش
34- فرهنگ جامع نامهای ایرانی (شامل نام هاي پارسي ، عربي ، عبري ، آشوري ، ارمني ، توركي ، كردي...) محمد حاجی زاده ,تهران , 1379 ش
35- ديلماج: ( فارسی– تورکی):امیر ابراهیم بلوري, قم ، ١٣٨٠ش
36- فرهنگ تطبيقی (تالشی - تاتی - آذری ) : علی عبدلی , تهران, 1380ش
37- واژگان زبان توركى در فارسى:محمد صادق نائبى,تهران, 1380ش
38- فرهنگ نامهاي تورکي (تورکجه اينسان آدلاري): فرهاد جوادي (عبداله اوغلو) ايكى جيلد- جیلد 1, ۱۳۸۰ش- جیلد 2, ١٣٨٢ش
39- گٶرونتولر- آدلار: محمد صادق معین زاده, تبریز ,1380ش
40- فرهنگ جهانگردي ( فارسي ، عربي ، انگليسي ، سوئدي ، آلماني ،فرانسه ، توركي) : مهدی تبریزی- تهران ,1381ش
41- فرهنگ گيرفاني جاف( تورکي – کوردي)علی احسان, تهران ، ١٣٨٢ ش
42- فرهنگ خزر(اینگلیسی-آذربايجاني): تبریز 1383ش / 2004 م – 6 جیلد لیک
43- نگاهی به واژه های اساطیری آذربایجان:صمد چایلی , تبریز ,1383 ش
44- انگیلیزجه تورکجه ال سوزلویو : سعید نجاری , تهران 1384ش
45- فرهنگ منتخب ترکی : علی مشگینی تبریز ,1384ش
46 – ارک سوزلویو: اسماعیل جعفرزاده, تبریز, 1385ش
47- بویوک تورکجه سوزلوک ( استانبولی تورکجه – استانبولی تورکجه)محمد دوغان , تهران, 1385ش
48 – فرهنگ اوزبکی - فارسی : محمد حلیم یارقین و شفیقه یارقین , تهران, 1386ش
49- گۆزل تۆرک آدلاری : کمال مرادی, تهران ,1386ش
50- فرهنگ لغات و اصطلاحات تورکی قشقایی به فارسی : اسداله مردانی رحیمی , قم , 1386ش
51 – فرهنگ تورکی- فارسی : رمضان اوتادی , کرج , 1386ش
52- نصاب صادق ( تورکی – فارسی ): منظوم سوزلوک , محمد صادق نائبی -1386ش
53- فرهنگ کلمات هماهنگ ( تورکی – فارسی ): یونس حاجی قره چیق , تبریز , 1387ش
54- فرهنگ تورکی – فارسی شاهمرسی : پرویز زارع شاهمرسی , تبریز, 1387ش
55- فرهنگ اصطلاحات عامیانه و زبان مخفی در ترکی : حسین خوش باطن( داش بولاق),تبریز ,1388ش
56 – فرهنگ تورکی – فارسی : واله ( دست پیش ) ,تهران, 1388ش
57- فرهنگ توركى- فارسى- على حسين زاده (داشقين)٬ تبريز
58- فرهنگ انگليسى-توركى-فارسى٬ دكتر حسين زاده (داشقين)٬ 2 جيلد – تبریز,
59-فرهنگ فارسی-تورکی: دكتر حسين زاده (داشقين),تبریز,
60- فرهنگ تورکی – تورکی داشقین
61- فرهنگ تورکی – فارسی ترک : حسینی , تبریز
62- نصاب یکانی ( فارسی – تورکی ): لغت منظوم, اسماعیل یکانی
63- تورکی آدلار : یازانی علیرضا یخفروزانی , 5 –نجی چاپی تیریزده 1388 ده نشر اولموشدور.
64- فرهنگ واژه های مشترک ترکی – فارسی. اصغر دلبری پور. آنکارا. 1374.
65- تورکجه سوزلوک : محمد علی آقاقای
66- نصاب بولبول ( تورکی – فارسی ) : منظوم سٶزلوک,حاج حسن بولبول
67- شکوهی نصابی (تورکی – فارسی ) : منظوم سٶزلوک,میرزه مهدی شکوهی
68- قاموس فخری. میرزا فتاح خان فخر الاطباء. تبریز. مطبعة امید. 1917.
69- آرین (تورکجه تورکجه سؤزلوک). حسن بیگ هادی. تبریز 2005.
70- فرهنگ زنوزی (تورکجه تورکجه سؤزلوک). شهیدی زنوزی. تبریز. بی نا.
اساس قایناقلار:
- سیری در تاریخ زبان و لهجه های ترکی , دوکتور جواد هئیت
– تورکلرین تاریخ و فرهنگینه بیر باخیش, دوکتور جواد هیئت
سٶزلوکلر و سٶزجوک بیلمی , مقاله , مهران بهاری
- فهرست نسخه های خطی ترکی کتابخانه آیت الله مرعشی ,مقاله , حسین متقی , وبلاگ بنیاد مختومقلی فراقی-
نصاب در ادبیات , مقاله محمد صادق نائبی , شماره 39-40 فصلنامه یاپراق
- تورک لر ایچره نصاب , مقاله , رضا همراز
تورک دیلینده زنگین وارلی، عظمتلی، گئنیش، دولو و قیمتلی و . . . آنلامیندا گلیب.